Echt een centrum heeft Berlijn niet. De stad is samengegroeid uit meerdere dorpjes en elke wijk heeft daardoor nog een eigen centrum weten te behouden. Ook omdat Berlijn lange tijd door de Berlijnse Muur opgedeeld is geweest in West-Berlijn en Oost-Berlijn, heeft er geen samenhorig centrum kunnen groeien in Berlijn.

Ondanks dat Berlijn niet één centrum heeft, wordt de wijk Mitte vaak wel gezien als hét centrum van Berlijn. Zeker als je kijkt naar het aantal bezienswaardigheden in de Mitte, én de geografische ligging van de wijk, is dit een hele logische constatering!

Mitte was ook het historische centrum van het voormalige Oost-Berlijn waar je nog altijd veel bekende bezienswaardigheden kunt vinden. Op onze wandeling paseren wij de nodige bezienswaardigheden.

De wandeling start bij het Tränenpalast. Dit was de grensovergang aan station Friedrichstraße. Uren wachten, rijendik, zeulend met je koffer. Dagelijkse taferelen bij de grensovergang aan Bahnhof Friedrichstrasse, de terminal waar West-Berlijners naar het vrije Westen konden reizen. Een eindstation voor Oost-Duiters, die niet verder mochten.

Het gebouw werd al snel een symbool voor de onderdrukking van het DDR-regime en de absurde deling van Berlijn. Hier namen Oost-Berlijners afscheid van hun familie en vrienden, niet wetende wanneer en of ze überhaupt hun geliefden ooit nog terug zouden zien. Deze plek van gedwongen afscheid en verdriet, geflankeerd door de omvangrijke en strenge grenscontroles, gaf de bijnaam aan deze grenspost. Aan de buitenkant lijkt het een simpel gebouwtje zonder al teveel betekenis. Maar niets is minder waar. Onder het vrolijke felle blauw gaat een pijnlijke geschiedenis schuil. Het Tränenpalast.

Tegenwoordig is het Tränenpalast in handen van de Senaat en kun je in het onder monumentenzorg gestelde gebouw een interessante tentoonstelling bezoeken over de geschiedenis van dit bijzondere pand. 

Naast veel foto- en videomateriaal staat er ook nog een originele controlecabine en een maquette van de controleposten. De charme van het gebouw, gecombineerd met de kille heftige geschiedenis die het te vertellen heeft, maakt dit een van de meest indrukwekkende tentoonstellingen

De paspoortcontrole-hokjes Dit brengt  de beklemmende herinnering terug van de langdurige en uitgebreide paspoortcontroles.  De hokjes zijn extreem smal en hangen vol spiegels, wat het beklemmende gevoel nog eens benadrukt.  Daar stond je dan, terwijl een grensofficier je paspoort en uitreisvisum van alle kanten bekeek. Nooit was je helemaal zeker of je werd doorgelaten of dat je nog uren bezig was met het in orde maken van je documenten als er ineens een bizarre extra eis was. Alles kon worden aangegrepen om je reisverzoek af te wijzen. 

Afscheid nemen

Van Tränenpalast onderweg naar De Reichstag 

De Reichstag is misschien wel een van de meest bijzondere gebouwen van Berlijn. In haar ruim 120-jarig bestaan, heeft het gebouw de Pruisische koningen meegemaakt, de Weimar Republiek, daarna het Derde Rijk en de Tweede Wereldoorlog en vrijwel direct daarna de Duitse deling. 

Na de val van de muur  en de hereniging van Duitsland, werd Berlijn weer hoofdstad van Duitsland. Er kwam er al snel een discussie op gang om ook om die reden de Reichstag in Berlijn weer te gaan gebruiken, voor het parlement van het herenigde Duitsland. Het Duitse parlement  zetelde in Bonn, de oude West-Duitse hoofdstad. Veel politici, die woonden en werkten in Bonn, waren tegen de verhuizing naar Berlijn. Uiteindelijk werd er met maar een paar stemmen verschil vóór gestemd, en begon in 1995 de grootscheepse verbouwing van de Reichstag.

Opvallend is de mix van een eclectische bouwstijl met de moderne koepel op het dak, die eind jaren negentig toegevoegd werd. De koepel symboliseert de transparantie van de democratie.

 

De "Witte Kruisen" op de hoek van de Ebertstrasse en de Scheidemannstrasse in Berlijn zijn een Een gedenkplaats ter nagedachtenis aan de mensen die bij de Berlijnse Muur om het leven kwamen tijdens hun vlucht uit Oost-Duitsland. Het monument bevindt zich vlakbij het Reichstag en bestaat uit een reeks witte kruisen, elk met de naam en sterfdatum van een van de slachtoffers. Oorspronkelijk stonden de kruisen op de plekken waar de mensen daadwerkelijk waren overleden.

Heinz Sokolowski werd op 25 november 1965 door Oost-Duitse militairen doodgeschoten tijdens een vluchtpoging over de muur tussen de Reichstag en de Brandburger Tor. Enkele weken voor zijn 48e verjaardag. Sokolowski was het 64e slachtoffer van de in augustus 1961 gebouwde muur. De kruis staat op de plek waar hij is neergeschoten.  De twintig jarige Chris Gueffroy was op 6 februari 1989 de laatste persoon die werd doodgeschoten bij een ontsnappingspoging over de muur.

Het Sovjet-oorlogsmonument Tiergarten bevindt zich in het centrum van Berlijn aan de Straße des 17. Juni. Het monument werd na het einde van de oorlog in 1945 gebouwd en in november van datzelfde jaar ingewijd. Het herdenkt de Sovjetsoldaten die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn gesneuveld. In het midden van het plein staat een bronzen beeld van een soldaat van het Rode Leger. Op de pilaren erachter staan ​​inscripties met de namen van 2500 gesneuvelde Sovjetsoldaten.

Der Rufer (De Roepende) is een bronzen beeld, geplaatst bij de Brandenburger Tor. Oorspronkelijk bedoeld als een oproep tot vrede in een verdeelde stad, waarbij de 'roeper' oostwaarts kijkt richting de voormalige DDR-zijde, vaak geïnterpreteerd als een pleidooi voor vrijheid en eenheid.

Het is nu een symbool geworden van de Duitse hereniging.

De Brandenburger Tor is een Berlijns icoon. Tor staat niet voor Toren. Het is een poort! Met 26 meter hoogte, 65,5 meter breed en 11 meter diepte is de Brandenburger Tor een flinke jongen De poort stamt uit het einde van de 18e eeuw  en het is de enige bewaard gebleven stadspoort. Toen Duitsland nog een keizer had, mocht alleen de keizer door de poort. De gewone bevolking moest gebruik maken van de kleinere doorgangen ernaast.

De Brandenburger Tor is een stille getuige die zowel het Pruisische koninkrijk, het Keizerrijk, als het Derde Rijk van Hitler heeft meegemaakt. Na de Tweede Wereldoorlog kwam de Brandenburger Tor achter de Berlijnse muur in de DDR te staan. Juist daarom blijft het vandaag de dag zo bijzonder om onder de Tor door te kunnen lopen, in alle vrijheid. Zeker als je je beseft dat dit tussen 1961 en 1989 onmogelijk was!

Het holocaust monument heet heel officieel ‘Denkmal für die ermordeten Juden Europas’ en herinnert op indrukwekkende wijze aan de ruim zes miljoen Europese Joden die op systematische wijze door de Nazi’s zijn vermoord. 

Over smaak valt te twisten, maar of je de betonblokken mooi vindt of niet, indrukwekkend is het absoluut. De grote betonnen blokken verschillen allemaal in hoogte (variërend van 20 centimeter tot 4,5 meter) en staan opgesteld op een golvende ondergrond. Het zijn oorspronkelijk 2.711 blokken verspreid over een oppervlakte van 19.000 m², dit is bijna zo groot als drie voetbalvelden. 

De ontwerper laat het aan iedereen vrij om zijn eigen interpretatie aan het werk te geven, al is het hoofddoel wel om desoriëntatie en isolement op te roepen. Dit lukt heel aardig als je tussen de blokken loopt. Je zou je het gevoel moeten krijgen wat de joden hadden in de concentratiekampen: de smalle paatjes, eindeloze gangen, en hoge blokken geven laten je gedesoriënteerd voelen. Alsof je geen uitweg vindt.

Voor de Tweede Wereldoorlog was de Potsdamer Platz  een belangrijk verkeersknooppunt. Aan de wegen stonden de chicste warenhuizen, meest luxe hotels en extravagante casino’s, die samen het bruisende Berlijn vormden. Tijdens de oorlog werd dit plein en al haar glorie volledig met de grond gelijk gemaakt. Er was niets meer over dan een lege zandvlakte, waarna de Berlijnse muur hier dwars over de platz werd gebouwd. De Berlijnse Muur en de beruchte Todesstreifen met haar mijnen, schijnwerpers en prikkeldraad, was hier ontzettend breed. Door de Berlijnse Muur was wederopbouw uitgesloten.Na de val van de Muur, gaf Pink Floyd hier het concert 'The Wall'.

In 1992 begon men met de wederopbouw. Het duurde bijna 20 jaar, maar inmiddels is het af. Men heeft ervoor gekozen om de Potsdamer Platz modern in te richten met hoogbouw onder moderne architectuur. Bij het plein werd een modern winkelcentrum aangelegd, de Mall of Berlin, en werd met het Sony Center een prachtig staaltje van moderne architectuur tentoongespreid

Op de Potsdamer Platz staan oom nog delen van de Berlijnse Muur en een oude wachttoren uit de tijd van de Berlijnse Muur.

Wandelend lopen we nu  een gebied in dat het beginpunt is van een door Nazi geschiedenis doordrenkt stuk. De meeste hoofdkwartieren en grote ministeries van het Nazi-regime waren in Berlijn gevestigd. Op een steenworp afstand van elkaar op het terrein aan de Wilhelm en Prinz Albrecht Strasse stonden de hoofdkwartieren van de Gestapo, SS, SD en het uiteindelijke Reichssischerheitshauptamt. Zij vormden zo samen een bizar bolwerk van nazi-macht. 

Na de oorlog was er van een groot deel van het centrum van Berlijn niets meer over. Ook de panden van de Gestapo, SS, SD en Reichssicherheitshauptamt (RSHA) waren allemaal zeer sterk beschadigd. In de jaren ’50 werden ze afgebroken en kwam het terrein braak te liggen. 

Topographie des Terrors is een belangrijke bezienswaardigheid in Berlijn waar heel veel gebeurd is. In de Tweede Wereldoorlog zat op deze plek het hoofdkwartier van de Gestapo. Tegenwoordig is dit een documentatiecentrum over de nazimisdaden. Let ook op de stenen rondom het gebouwd: Deze komen van het spoor waarover Joden weggevoerd werden. Zo indrukwekkend.

Wat later in de geschiedenis werd er precies langs dit kantoor de Berlijnse muur gebouwd. Dat deel van de muur staat er nog steeds. Het grote gebouw erachter is het ministerie van financiën. Vanaf daar heeft een spectaculaire ontsnapping van Oost- naar West-Berlijn plaatsgevonden met een zelf gefabriceerde kabelbaan.

De naam Topographie des Terrors dekt de lading volledig. Het is op deze plaats  dat de terreurarchitecten van de nazi’s hun misdaden planden, organiseerden en aanstuurden. Op de voorgrond van de  foto de steentjes en op de achtergrond het documentatiecentrum in Berlijn over de nazi-misdaden.

De Berlijnse Muur

Deze controlepost Checkpoint Charlie bevond zich op de Friedrichstraße. Een witte lijn op het wegdek gaf exact aan waar de Russische grens eindigde en de Amerikaanse sector begon.

Checkpoint Charlie was de enige controlepost waar het corps diplomatique en overige buitenlanders (iedereen behalve West-Duitsers) over de weg Oost-Berlijn konden betreden.

De naam Checkpoint Charlie komt van de letter 'C' (Charlie) uit het fonetische NAVO-alfabet. Na Checkpoint Alpha (Helmstedt) en Checkpoint Bravo (Dreilinden) was dit de derde geallieerde controlepost op de route naar Berlijn tijdens de Koude Oorlog. Het was de bekendste grensovergang tussen Oost- en West-Berlijn.

Kort na de bouw van de Muur stonden Amerikaanse en Sovjet-tanks in oktober 1961 lijnrecht tegenover elkaar bij dit checkpoint, wat leidde tot een gevaarlijke diplomatieke crisis.

Checkpoint Charlie in Berlijn herbergt talloze indrukwekkende verhalen, vooral over wanhopige en creatieve vluchtpogingen van Oost- naar West-Berlijn  waaronder vluchten in koffers, verborgen ruimtes in auto's en zelfgemaakte heteluchtballonnen.

Checkpoint Charlie  staat  nu bekend om de replica van het wachthuisje en de symbolische betekenis van de koude oorlog. 

Dan wandelen we naar het plein Gerdarmenmarkt. Een bijzonder plein. Hier geen enorme neonreclames, maar aandacht voor neoclassicistische architectuur. Op het plein vind je de Deutcher dom, het Konzerthaus en Fransozischer Dom. Opvallend is dat de twee kerkgebouwen die er staan  veel van elkaar weghebben. 

De Fransozischer Dom kun je beklimmen, je krijgt dan een mooi zicht op het Gardarmenmarkt en de Deutcher dom.

Deutcher dom vanaf de koepel van de Fransozischer Dom

Konzerthaus

Boven op de Fransozischer Dom

Fransozischer Dom

Dan wandelen wij over de brede boulevard Unter den Linden. Dit is de oudste promenade van Berlijn, 2KM lang en het bruisend hard van Berlijn. Helaas zijn de linden allang verdwenen. Aan deze straat staan een aantal belangrijke bezienswaardigheden zoals de aan de westelijke kant gelegen Brandenburger Tor. Maar er zijn meerdere highlights zoals het Altes Palais en het Kronprinzenpalais. 

Onze interesse gaat uit naar de Babelplatz. Dit staat bekend als de boekverbranding. Een iconische gebeurtenis waarbij nazi's, onder leiding van propagandaminister Joseph Goebbels, tienduizenden 'on-Duitse' boeken verbrandden op de Bebelplatz (toenmalige Opernplatz), waaronder werken van joodse, communistische en liberale auteurs. Dit was een daad van culturele zuivering tegen intellectueel en progressief gedachtegoed, wat symbool werd voor de nazi-onderdrukking. 

de brede boulevard Unter den Linden

Babelplatz

Dan wandelen wij het Museuminsel op. Dit is een eiland in de rivier de Spree. Het laat zich gemakkelijk raden waar de naam van het eiland vandaan komt: er zijn maar liefst 5 toonaangevende musea gevestigd.

De Dom van Berlijn ligt ook op het eiland. De Dom van Berlijn is vanwege de barokke architectuur een indrukwekkend monument, een prachtige bezienswaardigheid.De originele kerk stamt uit de tweede helft van de 18e eeuw, maar deze raakte zwaar beschadigd in WOII. De heropbouw duurde bijna 20 jaar

Indrukwekkende bouw

Het perfecte plaatje van de Berlijnse dom vanaf het James-Simon Park

Midden in de stad, tussen Alexanderplatz, Rotes Rathaus, de Berlijnse Kathedraal, de Gendarmenmarkt en het nieuwe Stadspaleis, is het Nikolaiviertel een charmante oase in het midden van de bruisende stad. Het lijtk wel een dorpje binnen Berlijn.

Aan het einde van de 12e eeuw werden hier de eerste Berlijnse huizen, de eerste markt en natuurlijk de eerste kerk gebouwd. Tegenwoordig kenmerken kleine winkeltjies, gezellige restaurants en vele historische hoekjes de wijk. In het hart van het pittoreske landschap rijst het oudste kerkgebouw van de stad nog steeds op met twee slanke torens: de Nikolaikirche.

We passeren het Rotes Rathaus. Dit is het stadhuis van de Duitse hoofdstad Berlijn. Het is de zetel van de Regierender Bürgermeister en de Berlijnse senaat, die samen de stadsregering vormen.

We zien de Fernsehturm. De 365-meter hoge toren is naast een functionele televisietoren uit DDR-tijden ook het hoogste bouwwerk in Duitsland. Het cirkelvormige uitzichtplatform onder de spitse toren maakt de Fernsehturm erg herkenbaar en dankzij de hoogte zie je de Fernsehturm vanuit bijna alle hoeken van Berlijn boven de rest van de stad uitsteken. 

Dan komen we aan op het Alexanderplatz. Dit is het bekendste plein van Berlijn en het plein behoorde vroeger tot Oost-Berlijn. Het vormde toen het hart van dit stadsdeel. Er zijn al jaren plannen voor vernieuwing van het plein, maar daar is het tot op heden niet van gekomen. Misschien maar goed ook, want nu is het een heel bijzondere tijdscapsule die je een beetje het gevoel geeft in de DDR te zijn. Het is nog steeds een groot betonnen plein, omgeven door winkels. 

Door de Alte schonhaustrasse wandelen we richting het eind van deze wandeling. We passeren nog het Hackesche Hof en The missing House.

Alte schonhaustrasse

De Hackesche Höfe is een gerestaureerd complex in Berlijn. Na de restauratie na de val van de Berlijnse Muur, zijn er allerlei horecagelegenheden, winkels, ateliers, appartementen, etc gevestigd.

Gedenkteken van witte naamplaten, Op deze plek werd op 3 februari 1945 het voormalige huis door bommen vernietigd.  De witte naamplaten aan het gebouw herdenken de vroegere bewoners.