Kreuzberg was een wijk van West-Berlijn, een randgebied dat na de bouw van de Muur in een "eiland" van West-Berlijn terechtkwam, bekend om zijn arbeidersklasse en later alternatieve cultuur. De oostelijke buur van Kreuzberg, Friedrichshain, behoorde tot Oost-Berlijn. Friedrichshain is oorspronkelijk ook een arbeiderswijk. Sinds 2001 vormen ze samen het district Friedrichshain-Kreuzberg.
Friedrichshain en Kreuzberg zijn van elkaar gescheiden door de rivier de Spree en verbonden door slechts één autobrug: de inmiddels fraai gerestaureerde Oberbaumbrücke uit 1896. Boven op de brug rijdt de U-Bahn, eronderdoor lopen en naast hen rijden de auto’s, vrachtwagens en bussen.
Het stadsdeel Friedrichshain-Kreuzberg is het symbool van het nieuwe Berlijn. Maar vooralsnog stuiten de west- en oostwaartse bewegingen nog op mentale grenzen.
Op het Boxhagener Platz hangt een authentieke Friedrichshain sfeer. Om het park staan mooie oude, inmiddels gerenoveerde huizen. Het is nu winter en koud. Maar alles wijst erop dat ‘Boxi’ één groot terras is in de zomer . De meerderheid van de bezoekers zijn Wessi (oorsprong: West-Duitsland). Op zaterdag is er een bio-markt. Het startpunt van de derde wandeling. Naast de bekende verkoopkramen van groente, fruit, aardappelen, eieren en brood kun je op “Boxi” ook veel bijzondere dingen krijgen. Denk aan een honingkraam welke chilihoning verkoopt, een pestokraam welke korianderpesto verkoopt, een pastakraam met verse geitenkaasravioli of Berlijnse Gluwhein. Sommige producten komen van ver, maar veel producten worden in de nabije regio verbouwd en met veel liefde bereid.
Dan wandelen het RAW-Gelände op. Dit is een onder monumentenzorg vallend oude industriecomplex. En ondanks dat het winter is, is het een bezoek meer dan waard. De afkorting RAW staat voor Reichsbahnausbesserungswerk – een fabriek dus, waar ten tijde van de DDR reparaties en onderhoud ten behoeve van de Reichsbahn werden doorgevoerd.
Op het RAW-Gelände zijn verschillende terrassen, clubs en andere horeca te vinden. Het is een voormalig fabrieksterrein waar de laatste tien jaar een groot cultureel complex is ontstaan. Na de val van de Berlijnse Muur werden de activiteiten stopgezet. Het terrein werd gekraakt en omgebouwd tot een woon- en werkgemeenschap. Nu is er ontzettend veel te doen en is het vooral in de zomer een gezellige aangelegenheid. Terrasjes, skatebaan, klimmuur, vlooienmarkt, street art en ’s avonds een openluchtbioscoop (in de zomermaanden) en feesten. Een heel divers terrein!
Zeg je RAW-Gelände, zeg je street art. De leegstaande gebouwen zijn een walhalla voor iedere straatkunstenaar en je vindt er dan ook een grote diversiteit aan street art terug. Van grote murals tot kleine tekeningen en tags, het is er allemaal.
Berlijn heeft meer bruggen dan Venetie. De mooiste brug is de Oberbaumbrücke. De brug verbindt de twee wijken Kreuzberg en Friedrichshain met elkaar en is verwerkt in het symbool van het gezamenlijke district Friedrichshain-Kreuzberg. Aangezien Kreuzberg in voormalig West-Berlijn (Amerikaanse sector) lag, en Friedrichshain in voormalig Oost-Berlijn (Russische sector) heeft de Oberbaumbrücke in lange tijd als grenspost dienst gedaan. Vandaag de dag is de Oberbaumbrücke weer een vrij toegankelijke brug voor zowel voetgangers, fietsers, autoverkeer en de metrolijn U1.
Vervolgens bezoeken we Markthalle IX. Dat er ‘IX’ in de naam van deze markthal staat, is niet zonder reden. Eind 19e eeuw werden er in 6 jaar tijd 14 overdekte markthallen gebouwd in Berlijn. Allemaal kregen ze een uniek nummer kregen. Markthalle I – het eerste exemplaar – werd in 1886 geopend nabij Alexanderplatz. Het laatste exemplaar – de Markthalle XIV – volgde in 1892 in Gesundbrunnen.
De historische markthallen in Berlijn werden gebouwd als hygiënischer alternatief voor de markten in de buitenlucht. Met een nieuwe wet- en regelgeving omtrent hygiëne, dwong de senaat de handelaren hun kraampjes te verhuizen van de 20 markten in de buitenlucht naar de gloednieuwe overdekte markthallen. Met een snel groeiende bevolking kwam er in Berlijn steeds meer behoefte aan markthallen. Deze werden voornamelijk gebouwd in de arbeiderswijken tussen de woonblokken, zodat de Berlijners op een centrale plek snel hun boodschappen konden doen. Vervolgens kregen deze markthallen zware concurrentie van de supermarkten om daarna in de vergetelheid te raken. Maar inmiddels zijn weer helemaal terug van weg geweest in het straatbeeld. De Markthalle IX is de meest bekende overgebleven markthal in Berlijn.
Het is de plek waar de stad écht tot leven komt. Oorspronkelijke buurtbewoners komen er hun boodschappen doen en halen een koffie aan de bar (wij ook) .
Halverwege de Bethaniendamm komen wij een raar verschijnsel tegen : het Baumhaus (vrij vertaald in “Boomhuis”) van Osman Kalim. In 1982 besloot Osman een plantage aan te leggen met Turkse uien, ongeveer 350 vierkante meter grond heeft hij daarvoor in beslag genomen. De locatie waar hij dat deed is het meest merkwaardige van het hele verhaal: Op niemandsland, de Todesstreifen. Officieel lag het perkje waar hij zijn plantage bouwde op DDR gebied, ondanks dat de muur zich ten oosten van zijn plantage bevond. De Muur volgde op dit stukje Kreuzberg niet exact de grenzen van het Oost-Berlijnse grondgebied. Hierdoor ontstond er een merkwaardige situatie, officieel was het geen West-Duits grondgebied, maar de Oost-Berlijnse soldaten lieten hem met rust omdat het teveel werk zou zijn om op het West-Duitse grondgebied te controleren. Osman werd dus zowel door de Wessies als door de Ossies met rust gelaten.
Het Bethanienhaus aan de Mariannenplatz in Kreuzberg imponeert. Met zijn spitse torentjes, kruis, bel en klok doet het op een of andere manier een beetje aan een spookhuis denken. Ooit gebouwd als ziekenhuis, doet het gebouw nu dienst als kunstatelier, tentoonstellingsruimte en restaurant.
Dan wandelen we richting de Admiralbrücke. Het is een prachtige historisch exemplaar (sinds 1882), de brug is vrijwel geheel vrij van autoverkeer en het biedt een schilderachtig uitzicht over het Landwehrkanal. In de zomermaanden is de brug namelijk een geliefd oord als openbare bar en wordt elke vierkante centimeter brug gretig bezet door zonaanbidders en partygangers
Dan wandelen we door het langgerekte park Engelbecken. Van 1852 tot 1926 was het Engelbecken Park nog een kleine haven. Later, na de oorlog kwam de muur dwars door het park te lopen en werd het een verlaten gedeelte van Berlijn. In 2006, lang nadat de muur gevallen was, kwam de gemeente op het idee om het park te renoveren. Er werden bloemen geplant, gras aangelegd en zelfs een café gestart. Nu is Engelbecken Park voor veel mensen de ideale plek om tot rust te komen.
Eenmaal aangekomen op de Holzmarkt, lijken de poorten gesloten te zijn. Maar we hebben geluk, een kleine 100 meter verder, is ook nog een poort die ons toegang verleent tot de Holzmarkt. De Holzmarkt ziet er uit als een kleine wereld op zich aan de rivier de Spree. Direct naast de beroemde Berlijnse club Kater Blau bouwden kunstenaars een urban utopia oftewel een klein dorpje waar creativiteit voorop stond. Je vindt hier allerlei kleine zelfstandige ondernemers zoals bijvoorbeeld wijnbar “Wein” en konditorei/ café “am Holzmarkt” (oftewel koffie en taart tentje) en meer.
Bij het aller laatste stukje wandeling, komen we aan bij de East Side Gallery. Dit is het langste, nog bestaande gedeelte van de Berlijnse muur: Ruim een kilometer, van de 43 kilometer lange grens die in 1961 dwars door de stad werd aangelegd. Het voelt aan als een openluchtmuseum. De muurschilderingen in de East Side Gallery zijn niet origineel. Dat wil zeggen: ze stammen niet uit de tijd dat de Muur in Berlijn nog functioneel was en bewaakt werd door bewapende grenswachten. Maar dat is logisch: het stuk muur ligt immers aan de Oost-Berlijnse kant van de Spree en heet natuurlijk ook niet voor niets East Side Gallery. En anders dan in West-Berlijn was het regime in Oost-Berlijn niet bijster gecharmeerd van graffity. Na de val van de Berlijnse Muur was 1990 'het' jaar voor Berlijnse kunstenaars: aan de Oost-Berlijnse kant lagen kilometers maagdelijke, onbeschilderde muur op hen te wachten. In het voorjaar van 1990 werd het 1.316 meter lange stuk muur door 118 kunstenaars uit 21 landen beschilderd; op 28 september 1990 was de galerie gereed. De kunstenaars geven in de schilderwerken hun visie op de politieke situatie in het Berlijn van 1989/1990.
De Dodelijke Kus" of "Bruderkuss" (1990) van Dmitri Vrubel. Deze afbeelding parodieert de "socialistische broederkus", een begroeting tussen communistische leiders, die hier wordt afgebeeld als een verstikkende of "dodelijke" omhelzing . Het gaat hierbij om de intieme kus tussen Sovjet-leider Leonid Brezjnev en DDR-leider Erich Honecker, gebaseerd op een foto uit 1979. Het is een van de beroemdste kunstwerken op de Muur en werd na de hereniging een symbool van de val van het Oostblok
We eindigen in de Simon-Dach Strasse, daar waar ook ons hotel is. Dit is een levendige straat in het zuidelijke deel van de wijk Friedrichshain in Berlijn, bekend om zijn hoge concentratie bars, restaurants, cafés en een gevarieerde, kleurrijke menigte van locals, hipsters, en toeristen die de vele uitgaansmogelijkheden verkennen, met een levendige sfeer van 's avonds laat tot diep in de nacht.
