In de periode 1850 - 1879 bestond de zuidoever van de Maas vooral uit polders, weilanden, dijken en kleine nederzettingen. Feijenoord en Katendrecht lagen grotendeels buiten de stad. De economische activiteit speelde zich voornamelijk af aan de noordkant van de rivier, rond de oude stadshavens zoals de Oude Haven, Wijnhaven en de Leuvehaven (zie https://www.travelandhike.nl/de-noord-nieuwe-maas-rotterdam/3449346_r9-rotterdam-stad-van-herinnering-en-stad-van-vernieuwing).
Rotterdam lag al eeuwenlang aan een tak van de Rijn-Maasdelta en was zeker geen geïsoleerde stad. Er voer al sinds de middeleeuwen handel tussen Rotterdam en het Rijngebied. Schepen brachten goederen uit Duitsland naar de stad. Maar halverwege de negentiende eeuw begon dat systeem tegen zijn grenzen aan te lopen. Het grote probleem was de verbinding met zee. Door verzanding van de waterwegen richting de Noordzee werd de toegang voor steeds grotere zeeschepen moeilijker. Schepen moesten omvaren of een deel van hun lading overslaan. Daardoor dreigde Rotterdam achterop te raken ten opzichte van concurrerende havens.
Als je dit plaatst in de geschiedenis van de Rijn, dan bevind je je midden in de industriële revolutie. Duitsland industrialiseert snel, er ontstaat steeds meer vraag naar vervoer van kolen, staal en grondstoffen. De Rijn groeit uit tot de belangrijkste economische snelweg van Europa.
Pincoffs zag echter iets wat anderen nog niet zagen. Hij begreep dat Rotterdam onvoldoende ruimte had om verder te groeien binnen de bestaande stad. Bovendien nam het handelsverkeer over de Rijn snel toe. De oude stadshavens lagen allemaal binnen of direct tegen de historische stad aan. Ze waren uitstekend geschikt voor de zeil- en stoomschepen van hun tijd, maar door de explosieve groei van de Rijnhandel en de steeds grotere schepen ontstond ruimtegebrek. De kades waren vol, de opslagcapaciteit schoot tekort en uitbreiden binnen de oude stad was nauwelijks mogelijk.
Daarom droomde Pincoffs van een enorm handels- en havengebied aan de zuidkant van de Maas, met moderne havens, spoorverbindingen, pakhuizen en overslagterreinen
Met zijn Rotterdamsche Handelsvereeniging zette hij ambitieuze plannen in gang. Aan de zuidoever ontstonden de Binnenhaven en de Spoorweghaven, speciaal ontworpen om de groeiende stroom goederen uit het Duitse achterland te verwerken. Daarnaast werden grote opslagplaatsen gebouwd, waaronder het beroemde pakhuis De Vijf Werelddelen, en verrees het monumentale Poortgebouw als symbool van de economische ambities van de stad. Voor het eerst werd Rotterdam op grote schaal uitgebreid buiten het historische centrum. Ook kreeg hij het voor elkaar dat de stad een sprong maakte van de oude stadshavens naar een grootschalige havenontwikkeling op Zuid.
Het opmerkelijke aan het verhaal van Lodewijk Pincoffs is dat niet zijn visie faalde, maar de wijze waarop hij zijn ambities financierde. De havens die hij liet aanleggen, de handelsgebieden die hij ontwikkelde en de uitbreiding van Rotterdam naar Zuid vormden later juist de basis voor het succes van de stad. Terwijl zijn ideeën werkelijkheid werden, ging de man achter die ideeën ten onder aan financiële manipulaties en een groeiende schuldenlast. Daarmee werd Pincoffs een van de meest tragische figuren uit de Rotterdamse geschiedenis: een visionair die gelijk kreeg, maar de triomf van zijn eigen plannen niet meer kon meemaken.
Bij het standbeeld van Lodewijk Pincoffs aan het Halfrond in het Entrepotgebied staat op de plaquette de Engelse tekst: "A spectacle of so much glory and so much shame" ("Een toonbeeld van zoveel triomf en zoveel schande").
Die tekst vat het leven van Pincoffs perfect samen. Enerzijds was hij een visionaire ondernemer, politicus en havenontwikkelaar die een grote rol speelde bij de ontwikkeling van Rotterdam-Zuid, het Entrepotgebied, het Poortgebouw en de groei van de haven. Anderzijds eindigde zijn carrière in een van de grootste fraudezaken uit de Nederlandse geschiedenis, waarna hij in 1879 naar Amerika vluchtte. Ook daarom is het beeld geen traditioneel eerbetoon. Beeldhouwer Willem Verbon heeft Pincoffs afgebeeld als een terneergeslagen en teleurgestelde man, op het moment dat hij Rotterdam verlaat. Het beeld vooral symbool voor de ontwikkeling van de Kop van Zuid en het Entrepotgebied, meer dan voor de persoon zelf.
Het Poortgebouw uit 1879 is een van de markantste monumenten van de Kop van Zuid. Gebouwd als hoofdkantoor van de Rotterdamsche Handelsvereeniging van Lodewijk Pincoffs symboliseert het de tijd waarin Rotterdam zich ontwikkelde tot een wereldhaven. Het gebouw, dat als een poort over de straat is gebouwd, herinnert aan de ambitieuze plannen en de ondernemingsgeest die de stad groot maakten.
Reactie plaatsen
Reacties