Rotterdam is een stad met een litteken én een gezicht naar de toekomst. Op 14 mei 1940 werd het hart van de stad verwoest door het Duitse bombardement. Waar veel Europese steden hun historische centrum behielden, moest Rotterdam zichzelf grotendeels opnieuw uitvinden. Tijdens deze wandeling staan we stil bij plaatsen die herinneren aan die donkere periode, aan de slachtoffers van oorlog en aan de veerkracht van de Rotterdammers.
Tegelijkertijd zie je overal de stad die uit de puinhopen verrees. De moderne architectuur, de indrukwekkende hoogbouw en de steeds veranderende skyline zijn niet los te zien van de geschiedenis. Omdat een groot deel van het centrum opnieuw moest worden opgebouwd, kregen architecten en stedenbouwkundigen de ruimte om vooruit te kijken. Rotterdam werd zo het laboratorium van modern Nederland. Dat verklaart voor een belangrijk deel waarom de stad er vandaag zo anders uitziet dan bijvoorbeeld Amsterdam, Utrecht of Leiden. De wolkenkrabbers, brede boulevards en opvallende gebouwen zijn het resultaat van tientallen jaren wederopbouw en ambitie.
Deze wandeling op 14 november 2026 voert langs plekken waar verleden en toekomst elkaar ontmoeten. Rotterdam is daarmee niet alleen een stad van herinnering, maar ook een stad van vernieuwing. Juist die combinatie maakt de Maasstad zo indrukwekkend.
We starten de wandeling bij de Nieuwe Delftse Poort. De Delftsche Poort in Rotterdam was een stadspoort waarvan de laatste in 1764 werd gebouwd. Het was reeds de derde poort op die plaats: de voorgaande twee waren wegens bouwvalligheid gesloopt.
De eerste poort werd in de Middeleeuwen gebouwd en kreeg de naam de Noorderpoort en had een voorpoort. De tweede St. Joris- of Delftsche Poort werd in 1545 gebouwd.
In de jaren 30 van de 20e eeuw stond de poort in de weg: Rotterdam wilde een betere doorstroming van het toenemende verkeer. Men besloot de poort zo'n honderd meter te verplaatsen (afbreken stuitte op te veel weerstand). In 1939 begon men met de verplaatsing van het geheel. De onderbouw was in 1940 gereed. Tijdens het bombardement werden zowel dit gedeelte als de opgeslagen beeldhouwwerken beschadigd. Een jaar later werd besloten dat "naar het inzicht van de meerderheid van de geraadpleegde deskundigen de poort niet meer afgebouwd kon worden en moest zij geheel verdwijnen". Enkele sierwerken werden gered en opgenomen in de muren van de gebouwen op de hoek van het Stadhuisplein.
Vijftig jaar later werd er op nagenoeg de oorspronkelijke plaats van de Delftsche poort aan het Pompenburg een reconstructie in staal opgericht, ontworpen door de kunstenaar Cor Kraat. Rond de poort zijn enkele restanten opgesteld van de gebeeldhouwde ornamenten die de oorspronkelijke poort sierden.
Het Rotterdamse stadhuis staat aan de Coolsingel en werd gebouwd tussen 1914 en 1920. Het gebouw is opgetrokken in een monumentale stijl met invloeden uit de renaissance en de Beaux-Arts-architectuur. Wat het stadhuis bijzonder maakt, is dat het een van de weinige grote gebouwen in het centrum is die het bombardement van 14 mei 1940 grotendeels heeft doorstaan. Terwijl vrijwel de hele binnenstad veranderde in een rokende puinhoop, bleef het stadhuis overeind. Als je vanaf het stadhuis over de Coolsingel kijkt, zie je eigenlijk twee tijdperken van Rotterdam naast elkaar. Achter het historische stadhuis verrijzen moderne kantoortorens en hoogbouw. Dat contrast vertelt het verhaal van de stad misschien wel beter dan welk monument ook: een oude stad die na de verwoesting van de Tweede Wereldoorlog opnieuw werd uitgevonden.
Het Monument voor alle Gevallenen 1940-1945 op het Stadhuisplein herdenkt de Rotterdamse mannen en vrouwen die tijdens de Tweede Wereldoorlog om het leven kwamen. Het bronzen monument werd ontworpen door beeldhouwer Mari Andriessen en op 4 mei 1957 onthuld door prinses Wilhelmina. De beeldengroep bestaat uit vier figuren: een vrouw die terugkijkt naar het verleden, een kind als symbool voor de nieuwe generatie, een man die zich tot het kind richt en een arbeider met een spade die vooruitkijkt naar de toekomst. Samen verbeelden zij de overgang van oorlogsleed en verlies naar wederopbouw, hoop en vertrouwen in de toekomst.
Het World Trade Center Rotterdam vormt samen met het Stadhuis een van de weinige grote gebouwen in het centrum die het bombardement van 14 mei 1940 overleefden. Oorspronkelijk gebouwd als beursgebouw, groeide het uit tot een internationaal handelscentrum. De karakteristieke toren herinnert aan het Rotterdam van vóór de oorlog, terwijl de omliggende hoogbouw de ambitie van de moderne stad weerspiegelt. Het gebouw symboliseert daarmee zowel de historische handelsgeest als de wederopbouwkracht van Rotterdam.
Dan wandelen we de Leuvenhaven in. De Leuvehaven werd in de middeleeuwen gegraven en was eeuwenlang een van de belangrijkste havens van Rotterdam. Via deze haven groeide de stad uit van een bescheiden nederzetting aan de Rotte tot een belangrijke handelsstad. Tot ver in de twintigste eeuw lagen hier binnenvaartschepen en zeegaande schepen aangemeerd. Tijdens het bombardement van 14 mei 1940 werd het gebied rond de Leuvehaven zwaar getroffen. Vrijwel de gehele omgeving ging verloren. Na de oorlog veranderde de functie van de haven en verdween veel van de bedrijvigheid uit het stadscentrum. Tegenwoordig vormt de Leuvehaven het hart van het Maritiem Museum Rotterdam. In de haven liggen historische schepen, kranen en havenwerktuigen die laten zien hoe Rotterdam groot werd dankzij de scheepvaart en handel.
De vuurtoren in de Leuvehaven is een historische vuurtoren in Rotterdam. Het is een van de oudste vuurtorens in Nederland en heeft een rijke geschiedenis. De vuurtoren staat aan de ingang van de Leuvehaven en diende vroeger als baken voor schepen die de haven binnenkwamen. Tegenwoordig is de vuurtoren een monument en een herkenningspunt in de haven van Rotterdam. De replica van deze vuurtoren staat bij de informatiestand Rheinquelle bij het Oberalp passtation als een symbolische verbinding tussen de bron (Rheinquelle) en de monding van de rivier (Rotterdam).
Uitzicht op de Erasmusbrug vanaf Leuvenhoofd. De Erasmusbrug is naast de Willemsbrug de tweede brug over de Nieuwe Maas in het centrum van Rotterdam. Hij is vernoemd naar de Nederlandse priester en humanist Erasmus. De brug verbindt de wijk Kop van Zuid met het centrum aan de noordzijde van de rivier.
De Boeg is een oorlogsmonument in Rotterdam. Het herdenkt de 3500 opvarenden van Nederlandse koopvaardijschepen die in de Tweede Wereldoorlog het leven verloren. De 46 meter hoge aluminiumconstructie symboliseert een boeg in de betonnen golven. Later werd een 8 meter hoge bronzen beeldengroep aan het monument toegevoegd: een roerganger, drie zeelui en een verdronkene.
Wandelend komen we dan aan in de Wijnhaven. Dit is een haven in het centrum van Rotterdam. Het staat in verbinding met de Oude Haven en de Leuvehaven. De Wijnhaven is een van de oudste binnenhavens van Rotterdam. Al in de zeventiende eeuw werden hier goederen uit heel Europa aangevoerd, waaronder wijn, waaraan de haven haar naam dankt. Tegenwoordig vormen moderne woontorens en appartementencomplexen een opvallend contrast met het historische karakter van de haven.
Dan komen we langs het Museum Boijmans Van Beuningen. Dit museum behoort tot de belangrijkste kunstmusea van Nederland. Het museum werd in 1849 opgericht dankzij de kunstverzameling van jurist Frans Jacob Otto Boijmans, later uitgebreid met de collectie van Daniël George van Beuningen. De verzameling omvat ruim zeven eeuwen kunstgeschiedenis, van middeleeuwse meesterwerken tot moderne en hedendaagse kunst.
Sinds 2019 is het museumgebouw gesloten voor een grootschalige renovatie. De collectie leeft echter voort in het spectaculaire Depot Boijmans Van Beuningen, het eerste volledig publieke kunstdepot ter wereld.
Het depot een blikvanger: de ronde, spiegelende gevel weerspiegelt de skyline van Rotterdam en is inmiddels uitgegroeid tot een van de meest gefotografeerde gebouwen van de stad. We hadden dit ook nog nooit eerder gezien tijdens onze bezoeken in Rotterdam. We moesten goed kijken of het een weerspiegeling van de skyline van Rotterdam was of dat het ingetekend was. Bijzonder mooi. Misschien wel het mooiste en het meest bijzondere gebouw.
Het Park is een van de mooiste en meest geliefde stadsparken van Rotterdam. Het park ligt aan de voet van de Euromast, tussen de Maas en de wijk Scheepvaartkwartier. Het werd in de negentiende eeuw aangelegd naar een ontwerp van de beroemde landschapsarchitecten Jan David Zocher en zijn zoon Louis Paul Zocher, die ook betrokken waren bij de aanleg van het Amsterdamse Vondelpark. In tegenstelling tot de strakke, moderne stadsarchitectuur waarvoor Rotterdam tegenwoordig bekendstaat, ademt Het Park een romantische, bijna Engelse sfeer. Slingerende wandelpaden, vijvers, glooiende grasvelden, monumentale bomen en verrassende doorkijkjes zorgen ervoor dat bezoekers even vergeten dat zij zich midden in een wereldstad bevinden. Juist dat contrast maakt het park zo bijzonder.
Het Park ontstond in een periode waarin Rotterdam snel groeide door de opbloeiende handel en scheepvaart. Welgestelde inwoners verlangden naar een groene plek waar zij konden wandelen en ontspannen, ver weg van de drukte van de haven en het stadsleven. Inmiddels is het park uitgegroeid tot een groene oase voor zowel Rotterdammers als bezoekers.
Vanaf verschillende plekken in het park zijn fraaie uitzichten te zien op de Maas, waar binnenvaartschepen, riviercruiseschepen en zeeschepen voorbijtrekken. Daarmee vormt het park een mooie verbinding tussen de natuur en de maritieme geschiedenis van Rotterdam. De aanwezigheid van de Euromast geeft het gebied bovendien een herkenbaar gezicht. Vanaf de toren ontvouwt zich een indrukwekkend panorama over de stad, de haven en de rivier.
In de herfst toont Het Park zich op zijn mooist. De monumentale bomen kleuren dan in warme tinten geel, goud, oranje en dieprood. Langs de slingerende wandelpaden ontstaat een kleurrijk tapijt van afgevallen bladeren, terwijl de vijvers en waterpartijen de rijke herfstkleuren weerspiegelen.
Geen enkel bouwwerk symboliseert Rotterdam zo sterk als de Euromast. De uitkijktoren werd gebouwd ter gelegenheid van de Floriade van 1960 en was destijds met 101 meter het hoogste bouwwerk van Nederland. Om die positie te behouden werd in 1970 de karakteristieke Space Tower toegevoegd, waardoor de totale hoogte uitkwam op 185 meter.
Vanaf de Euromast ontvouwt zich een indrukwekkend panorama over Rotterdam, de Maas, de havens en het uitgestrekte rivierlandschap. Bij helder weer reikt het uitzicht zelfs tot ver buiten de stadsgrenzen. De toren laat zien hoe nauw Rotterdam is verbonden met het water. Beneden stroomt de Maas, terwijl in de verte de havens zichtbaar zijn die de stad groot hebben gemaakt.
De Euromast staat aan de rand van Het Park en vormt een opvallend contrast met het groen van de eeuwenoude bomen. Waar Het Park rust en natuur biedt, symboliseert de Euromast de ambitie en vernieuwingskracht waarvoor Rotterdam bekendstaat. Na de verwoestingen van de Tweede Wereldoorlog groeide de toren uit tot een symbool van wederopbouw, vooruitgang en vertrouwen in de toekomst.
We komken langs het Razzia Monument Rotterdam. Het monument herdenkt de razzia van november 1944, waarbij meer dan 52.000 Rotterdamse en Schiedamse mannen door de Duitse bezetter werden weggevoerd. De staande vrouw en de geknielde man (geen foto van) vormden ooit één geheel, maar zijn van elkaar gescheiden. Daarmee verbeeldt het kunstwerk de pijn van afscheid, verlies en onzekerheid. De opvallende rood-oranje wond in beide figuren laat zien dat zij, ondanks de scheiding, voor altijd met elkaar verbonden blijven
Via de Veerhaven wandelen we weer richting het centrum. De Veerhaven is een van de meest sfeervolle en elegante havens van Rotterdam. De haven werd aangelegd in de negentiende eeuw en dankt haar naam aan de veerdiensten die hier vroeger vertrokken naar onder meer Katendrecht en andere plaatsen aan de zuidoever van de Maas. Door haar ligging in het Scheepvaartkwartier groeide de omgeving uit tot een geliefde woonwijk voor reders, handelaren en andere welgestelde Rotterdammers.
Tegenwoordig staat de Veerhaven bekend om haar historische sfeer. Langs de kades liggen prachtige negentiende-eeuwse herenhuizen, monumentale bomen en klassieke zeil- en stoomschepen. De haven wordt beschouwd als een van de best bewaarde stukjes oud Rotterdam en vormt een sterk contrast met de moderne hoogbouw waarvoor de stad tegenwoordig bekendstaat.
Bijzonder is dat de Veerhaven tijdens het bombardement van 14 mei 1940 grotendeels gespaard bleef. Daardoor is hier nog goed zichtbaar hoe Rotterdam eruitzag voordat de oorlog en de wederopbouw het stadsbeeld veranderden.
Nabij de historische muur van Loods 24 staat het Joods Kindermonument, ontworpen door architect Wim Quist. Het monument herdenkt de 686 Rotterdamse Joodse kinderen van 0 tot 12 jaar die tijdens de Tweede Wereldoorlog vanuit Loods 24 werden gedeporteerd naar Westerbork en vervolgens naar vernietigingskampen als Auschwitz en Sobibor, waar zij werden vermoord. Op het monument staan hun namen en leeftijden vermeld. Het monument heeft de vorm van een halfronde stalen boog die de bezoeker als het ware omringt met de namen van de kinderen. Tussen de honderden namen wordt de omvang van het verlies voelbaar. Elke naam staat voor een kind dat nooit de kans kreeg op te groeien, te leren en een eigen leven op te bouwen.
Het monument staat naast een overblijfsel van Loods 24, de plek vanwaar ongeveer 7.000 Joden uit Rotterdam en omgeving op transport werden gesteld. Daarmee verbindt deze herdenkingsplaats de persoonlijke verhalen van de kinderen met een van de zwartste hoofdstukken uit de geschiedenis van de stad
Het Poortgebouw uit 1879 is een van de markantste monumenten van de Kop van Zuid. Gebouwd als hoofdkantoor van de Rotterdamsche Handelsvereeniging van Lodewijk Pincoffs (zie volgende blog) symboliseert het de tijd waarin Rotterdam zich ontwikkelde tot een wereldhaven. Het gebouw, dat als een poort over de straat is gebouwd, herinnert aan de ambitieuze plannen en de ondernemingsgeest die de stad groot maakten.
De Hef, officieel de Koningshavenbrug, is een van de meest herkenbare iconen van Rotterdam. De stalen spoorbrug overspant sinds 1927 de Koningshaven tussen het Noordereiland en Feijenoord en was de eerste spoorhefbrug van dit type in West-Europa. Ontworpen door ingenieur Pieter Joosting, gold de brug destijds als een technisch hoogstandje. De huidige brug verving een oudere draaibrug uit 1878, die een steeds groter obstakel vormde voor de drukke scheepvaart. Met zijn twee hoge stalen torens en beweegbare middendeel bood De Hef een elegante oplossing: zodra een hoog schip naderde, werd het brugdek omhoog gehesen zodat het verkeer op het water ongehinderd kon passeren. Gedurende tientallen jaren vormde De Hef een belangrijk onderdeel van de spoorverbinding tussen Rotterdam en het zuiden van Nederland. Toen in 1993 de Willemsspoortunnel werd geopend, verloor de brug haar functie voor het treinverkeer. Hoewel sloop aanvankelijk gepland was, kwamen veel Rotterdammers in verzet. Dankzij deze protesten bleef De Hef behouden en kreeg zij de status van rijksmonument.
De Willemsbrug vormt al bijna anderhalve eeuw een belangrijke verbinding over de Maas. De huidige rode brug uit 1981 herinnert aan haar voorganger, die tijdens de meidagen van 1940 het toneel was van felle gevechten tussen Nederlandse mariniers en Duitse troepen. Tegenwoordig is de Willemsbrug een markant herkenningspunt in de Rotterdamse skyline en een symbool van de verbinding tussen noord en zuid.
De Markthal is een van de meest opvallende, maar ook meest bezochte gebouwen van Rotterdam. Het hoefijzervormige complex opende zijn deuren op 1 oktober 2014. Het gebouw combineert wonen, winkelen, horeca en een overdekte versmarkt op een unieke manier. Met haar imposante glazen gevels en enorme boogvorm is de Markthal een voorbeeld van de vernieuwende architectuur waarvoor Rotterdam wereldwijd bekendstaat. In de boog bevinden zich 228 appartementen, terwijl op de begane grond tientallen marktkramen, winkels en restaurants bezoekers kennis laten maken met smaken uit alle delen van de wereld. Wij gaan er heerlijk Pinchos eten. Wie de Markthal binnenloopt, wordt direct getroffen door het kleurrijke kunstwerk"Hoorn des Overvloeds" van kunstenaars Arno Coenen en Iris Roskam. Dit gigantische plafondkunstwerk van ruim 11.000 vierkante meter toont uitvergrote groenten, fruit, bloemen, vissen en insecten en wordt vaak de "Sixtijnse Kapel van Rotterdam" genoemd.
Reactie plaatsen
Reacties