Retung

Update Woensdag 14 Oktober

Ruteng is een knus bergdorp in het westen van Flores in de Manggarai-regio. Door de ligging op 1.188 meter hoogte aan de voet van Mount Anak Ranaka is het er betrekkelijk koel, een verademing vergeleken met het warme Riung. Airconditioning of ventilator is meestal overbodig en treffen we ook niet aan in onze hotel.

Zo’n beetje 90% van Ruteng is katholiek, zoals voor het overgrote deel van Flores het geval is. De bijnaam ‘City of a Thousand Churches‘ zegt het al: aan kerken is in Ruteng geen gebrek. Wij bezoeken Katedral Ruteng – Gereja St. Maria Assumpta & St. Yosef. De christelijke invloeden zijn overigens het gevolg van de Portugese en Nederlandse kolonies in het verleden, je ziet het ook terug in de rest van Flores.

Gisteren hebben we het prachtige meer Dana Renamesse bezocht. Dinsdag 13 oktober en Woensdag 14 oktober hebben we de omgeving van Ruteng verkend. We kunnen gerust stellen dat de omgeving van het stadje Ruteng behoort tot de mooiste delen van Flores. Het is werkelijk een schilderachtige omgeving. Daarbij komen hier nog weinig toeristen en dat is te merken aan de lokale bevolking. Als je langs dorpjes rijdt, worden wij overal begroet en wordt er naar ons gezwaaid. Net als in Ruteng zelf.

We aanschouwen de mysterieuze spinnenweb (spiderweb) rijstvelden. Deze rijstvelden liggen in cirkels en lijken vanaf boven op een spinnenweb. We moeten eerst een heuvel beklimmen. Langs de heuvel grooit van allerlei vruchten en fruit. Voor het eerst zien wij ananas plant. Eenmaal aangekomen op de heuvel, hebben wij een geweldig uitzicht over de prachtige natuur en deze indrukwekkende rijstvelden. En jaaa.. het doet zijn naam eer aan. Dit gigantische rijstveld ziet er exact uit als een spinnenweb.

Men denkt dat de vroegere Manggarai volkeren de rijstvelden zo hebben aangelegd om in het midden van het spinnenweb ceremonies uit te kunnen voeren voor een goede oogst. Inmiddels Ieder dorp heeft een eigen cirkel, iedere familie een eigen punt en ieder gezin een eigen vak. 

Een uniek gezicht dat je nergens anders ter wereld vindt!

Wat wij persoonlijk nog indrukwekkender vonden, was een wandeling in een vallei vol rijstterrassen. Wat een pracht en praal. Je blijft kijken. We wandelen over smalle, kleiachtige dijkjes door een lappendeken van traditionele rijstterrassen en kabbelende irrigatiekanalen. In deze velden zien wij het dagelijkse leven nog in zijn meest pure vorm. We zien boeren op blote voeten die nog met de hand het land ploegen, zelfs geholpen door een klein kind. Andere kinderen spelen in de rijstvelden met een vlieger. Bijzonder om te zien dat het touw van de vlieger gewikkeld is om een blikje.

De voor deze omgeving talrijke rijstvelden en -terrassen bieden ons rust, indrukwekkende berglandschappen, ontzettend vriendelijk bevolking en ook hier zien we geen enkele westerse toerist. Onze gids Yogi weet ons naar de mooiste plekjes te leiden. Hij woont en Retung en zijn vader heeft een farm. Dus hij moet de weg ook wel kennen.

Vervolgens bezoeken we twee grotten. Laat ik het zo inleiden: Achter de schermen bij de Hobbit-grot en & het vruchtbaarheidsgeheim van Liang Galang.

Voordat we de grotten betreden, worden wij ontvangen in een traditioneel ontvangstgebouw (mbaru tiba). Hier krijgen wij de traditionele songke (geweven doek) omgewikkeld. Nadat wij hebben plaatsgenomen, voert de gids het Kapu-ritueel uit. Hij spreekt een torok (gebed in de lokale taal) uit om de geesten en voorouders van de grot te informeren dat er 'goede gasten' zijn gearriveerd. Hierbij moeten wij een kleine, vrijwillige symbolische gelddonatie geven (Wae Lu'u Mata Do) die bestemd is voor het respecteren van de overledenen en het onderhoud van de gemeenschap.

Ik heb onderzocht of deze ceremonie speciaal bedoeld is voor het toerisme. Dit blijkt niet het geval. De rituelen die wij ervaren hebben, zijn geworteld in de eeuwenoude tradities van de Manggarai-cultuur. Hoewel gewone toeristen tegenwoordig een "light-versie" van een welkomstritueel krijgen (waarbij de nadruk ligt op een veilige doorgang en respect voor de cultuur), komen er nog steeds Indonesiërs en lokale koppels specifiek naar deze plek met ceremonie waarbij het voor hen geen show is, maar een diepgeworteld geloof in de kracht van hun voorouders op die specifieke plek. 

Het was voor ons een bijzonder moment om in contact te komen met de lokale cultuur en tradities van de bevolking.

Nadat wij het ritueel hebben doorlopen, gaan we naar een klein museum en daarna lopen wij naar Liang Bua. Dit is de gigantische, indrukwekkende kalksteengrot waar wetenschappers in 2003 de botten van de Homo floresiensis (de 'Hobbit') hebben opgegraven. Dit zijn ´mensen´ die slechts één meter lang waren. Hier komt de naam Hobbit Cave vandaan. Hoewel deze prehistorische mensachtige officieel de Homo floresiensis heet, dankt de grot zijn wereldwijde bekendheid aan een slimme knipoog naar Hollywood. Toen wetenschappers in 2003 de botten opgroeven, stonden de krantenkoppen wereldwijd vol van de immens populaire The Lord of the Rings-films. Omdat de volwassen mensachtige slechts 1,1 meter lang was én in verhouding opvallend grote voeten had, besloten de media en archeologen de soort direct om te dopen tot de 'Hobbit van Flores'. 

Vervolgens bezoeken we de tweede grot, de Liang Galang. Volgens de lokale Manggarai-cultuur is Liang Galang al eeuwenlang een pelgrimsoord voor onvruchtbare echtparen uit de wijde omtrek. Wanneer de moderne geneeskunde faalt, komen zij hierheen samen met een traditionele spirituele leider. In de serene, indringende stilte van de grot offeren zij een jonge kip of een ei op het stenen altaar. De spiritueel leider roept de hulp in van de voorouders om de schoot van de vrouw te zegenen. 
Onze gids legt uit dat deze grot voor de lokale bevolking symbool staat voor de oorsprong van het leven. De grillige rotsformaties om ons heen hebben een sterke anatomische symboliek; ze worden door de stammen geassocieerd met de mannelijke en vrouwelijke geslachtsdelen en de baarmoeder. 

Dan wordt het tijd om ons eens te verdiepen in de Manggarai-bevolking waar we ons continu in en onder begeven. Ook onze guide Yogi is van Maggarai afkomst.

De Manggarai-bevolking van Flores, heeft een rijk cultureel erfgoed dat eeuwen omspant en unieke overtuigingen, tradities en folklore omvat. De Manggarai-bevolking wordt beschouwd als een van de oorspronkelijke etnische groepen op Flores en zijn zo'n 1000 jaar geleden ontstaan... misschien wel langer geleden.

De Manggarai-samenleving kent een complexe sociale structuur gebaseerd op clans en verwantschap. Traditioneel woonden hele clans in één huis, waarbij meerdere generaties zij aan zij leefden. Deze gemeenschappelijke woonvorm was een uiting van identiteit, verbondenheid en afstamming.  De meest prominente clan was het stamkoninkrijk Todo, dat in de 17e eeuw werd gesticht. Wij bezoeken dit traditionele dorp.

Aan het eind van de 20e eeuw werd de Manggarai-bevolking geschat op ongeveer 500.000 tot 700.000 mensen. Ondanks invloeden van buitenaf en de komst van het katholicisme, zijn veel Manggarai erin geslaagd hun traditionele overtuigingen en gebruiken te behouden.

Manggarai-dorpen hadden van oudsher een kenmerkende bouwstijl, met kegelvormige huizen met daken van palmvezels die bekendstaan ​​als Mbaru Niang of Mbaru Gendang. Traditionele Manggarai-dorpen zijn vaak gegroepeerd rond een centrale binnenplaats met stenen altaren, die de sociale en spirituele organisatie van de gemeenschap weerspiegelen.

Ook in Todo Traditional Village is er een verplichte welkomstceremonie. Dus dat ondergaan we maar. Omdat Todo historisch gezien de belangrijkste koninklijke zetel van de Manggarai-regio is, hechten de dorpsoudsten hier enorm veel waarde aan protocol, traditie en het tonen van respect aan de voorvaderen. 

Voordat wij het dorp  betreden, moeten wij  verplicht de traditionele Manggarai-kleding aantrekken. Samen met onze lokale gids lopen wij naar het belangrijkste hoofdgebouw (Niang Todo).  De dorpsoudsten voert het Wae Lu'u-ritueel uit. Hierbij spreekt hij een traditioneel gebed uit in de lokale taal om toestemming, bescherming en een veilige reis aan de voorvaderen te vragen voor ons bezoek.   Na afloop krijgen wij een kop lokale koffie (Chris) en thee (Susan) aangeboden. Bij de ceremonie hoort het geven van een geldelijke donatie (uang seikhlasnya) aan de oudsten die het ritueel uitvoeren.

Enerzijds krijgen we het gevoel dat het in Todo iets te toeristisch is opgezet. Echter het aantal toeristen is maximaal 30 per dag. De inkomsten zijn belangrijk omdat het voor deze gemeenschappen de enige manier geworden is om hun unieke cultuur en huizen te onderhouden. Het vervangen van een traditioneel rieten dak van palmvezels kost duizenden euro's. Het geld houdt de dorpen letterlijk overeind. Bovendien de oudsten zien het ritueel zelf niet als nep. Voor hen is het een noodzakelijke buffer: als zij buitenlanders (die volgens hun geloof de spirituele balans kunnen verstoren) zonder ritueel toelaten, geloven zij dat dit ongeluk brengt over het dorp.

We hebben erg genoten van de prachtige kegelvormige huizen. 

We gaan een kijkje nemen op de traditionele markt.Iedere dag is in het centrum een traditionele markt waar de inwoners bijeenkomen om hun dagelijkse inkopen te doen. In tegenstelling tot de meeste markten in Indonesië, is deze levendige markt de hele dag geopend. Wij arriveren aan het eind van de middag. Er hangt indringende vis geur, maar dat zijn we inmiddels wel gewend bij de markten in Azie. Nadat we wat rond gelopen hebben, wat geproefd hebben, verlaten we de markt.

route + markt + school

Van Riung naar Retung

Update Maandag 12 Oktober

Voordat we vertrekken uit Riung werpen we nog een blik op Pulau 17 Marine Park. Vanaf Bukit Watu Mitong, gelegen in in het dorp Sambinasi, krijgen we een mooi 360 graden panorama zicht op het National Park. De heuvel is bedekt met een uitgestrekte grasvlakte die afhankelijk van het seizoen groen of goudgeel kleurt. 

In dit prachtige savannelandschap pakken we de zonsondergang ook nog even mee.

Vanuit Riung rijden we naar Ruteng. De weg via de noordkust is niet meer mogelijk. Althans, dat wordt sterk afgeraden. De oorzaak hiervan is de aardbeving van augustus van dit jaar. Dat betekent dat ook het programma wordt aangepast. 

De afstand van Riung naar `Ruteng is slechts 210KM, maar de reistijd is maar liefst 6 uur. We doen er 8 uur over, omdat we ook nog een paar stops plannen.

De eerste stop is Arak Distillery. Arak maakt deel uit van de lokale drinkcultuur op Flores.

Bij Arak Distillery wordt palmsap omgezet in de uiteindelijke drank Arak. Indrukwekkend is de manier waarop de palmsap wordt opgevangen en naar beneden gehaald. Zie de foto van zwarte emmers en de getimmerde treden op de palmboom. Vol risico, zonder dat men vast zit, klimt men omhoog om de palmsap op te halen. De productie is kleinschalig. In mijn wereld van de voedingsmiddelen industrie: Ze hebben een lijn. Deze lijn draait 24 uur per dag. En het is een geheel handmatig proces.

De dochter van de eigenaar, 4 (?) jaar komt ons begroeten. Ze is vooral geïnteresseerd in de kralen van mijn armband. Als ik haar mijn armband om doe, wil ze de armband niet meer teruggeven. Ach, soms is iets geven leuker dan houden. Ze neemt met de nodige ceremonie afscheid van Susan.

De volgende stop is Dana Renamesse. Dit is een schilderachtig vulkanisch kratermeer op 1.200 meter hoogte in de nabije omgeving van Ruteng. De omgeving is zeer groen. Tropisch bos met veel plantengroei. Bij het meer zit ook een kleine waterval.

Het is geen spectaculaire trekpleister, maar het geeft een prachtige mysterieuze sfeer. Dit komt omdat dit kratermeer vaak gehuld is in mist. Ook als wij aankomen, zien we alleen mist. Enkele minuten later is de mist weg, zien we het meer. Maar de mist komt weer terug en vertrekt weer. Het geeft in ieder geval een bijzonder groen koel landschap.

Helaas zijn de faciliteiten rondom dit meer verlaten en slecht onderhouden. Eigenlijk vergane glorie. Dat is wel jammer. Maar wij kwamen niet voor de faciliteiten, maar voor de ongerepte natuur.

Riung - 17 Islands National Park

Update Zondag 11 Oktober

De route naar Riung loopt door een prachtig landschap met rivieren, bergen en uitgestrekte rijstvelden. Riung is een klein vissersdorpje in het noordoosten van Flores. Riung is overwegend Moslim. Dat merken we als we zaterdag aankomen. Het gebed is luid en duidelijk te horen. Als we op de zondag terugkomen van ons eiland bezoek, hetzelfde verhaal. Het gebed en gezang galmt door de directe omgeving van Riung. Op Flores leven de moslims en de katholieken (in de meerderheid) in vrede samen. Er zijn zeker geen spanningen tussen deze gelovigen.
Riung ligt er verlaten bij. Bovendien, in Riung is alles eenvoudig, van de haven tot restaurants en zelfs de hotels. 

Vanuit Riung gaan wij naar het Pulau 17 Marine Park (“Pulau” is Indonesisch voor eiland). De naam 17 Pulau Marine Park heeft een symbolische betekenis: de 17  staat voor de herdenking van de onafhankelijkheid van Indonesië die op 17 augustus gevierd wordt. In werkelijkheid liggen er namelijk meer dan 17 eilanden in dit National Park. Het Pulau 17 Marine Park is een onontdekt paradijsje. Denk aan witte bounty stranden, kraakhelder water en wat ons bezoek een extra boost gaf: Wij waren de enige in dit mooie gebied.

Wij gaan overnachten op een onbewoond eiland. Naarmate dit avontuur wat dichter bijkomt, komt er ook wel wat spanning. Er is geen toilet, we gaan slapen op het strand, hoe zit het met het eten? Allemaal vragen, geen antwoorden. Maar wij komen aanzetten met een rugzak, tas en een koffertje. We hebben wel moeten lachen om onze bagage. Alleen een zwembroek was voldoende geweest. We waren gewaarschuwd door Yogi dat we weining mee moesten nemen, maar ja.......Uiteindelijk alleen een zwembroek nodig gehad.

In de haven waar de bootjes vertrekken

Ons bootje wordt klaar gemaakt. Er gaat van alles op de boot, tentjes, krukken, kook spullen, gitaar, enzovoort. Er gaan twee jongens mee als kapitein. We zijn met ons zessen incl. Yogi en Skipper.

We varen naar Rutong Island. In ca. 20 minuten zijn we er. Niet te beschrijven als je op een onbewooneiland stapt en hier een nacht gaat spenderen.  De hagelwitte zandstranden op de eilandjes zijn verlaten en de natuur is ongerept, het geeft ons een onwerkelijk gevoel. Wij zijn helemaal alleen. In de maanden juli / augustus meren ca. 15 boten aan voor een overnachting. Je zou kunnen zeggen dat we bewust gewacht hebben tot oktober, als er geen toerischten meer zijn. Wat ook ons nog te wachten staat, het voelt als het paradijs.

Een link naar het eiland: https://maps.app.goo.gl/nLB7kKLW5UNkYmhd6

Op het eiland is helemaal niets te doen, maar zoveel te zien. 

Terwijl de crew het kamp aan het opbouwen is. Gaan wij lekker een frisse duik nemen. Het water is heerlijk van temperatuur. Daarna verkennen we het eiland, maar ook de onderwater wereld. Niet snorkelend, maar gewoon als we over de beach lopen en in het water kijken. Wat een pracht en praal.

Het bounty strand

Als de avond valt, wordt het eten klaar gemaakt. Een  vis en een eend worden geroosterd op het vuur. Daarnaast is er een heerlijke salade van Egpplant voorbereid, noodles en rijst staan op het menu. Vers fruit wordt geserveerd.

Na het eten wordt het gezellig. Muziek galmt uit de boxen, er wordt gezongen en zelfs gitaar gespeeld. We drinken Arak. Een specialiteit van het land. Heel veel alcohol. Een soort van Ouzo in Griekenland.

De nacht slapen we niet veel. De tenten worden verzet. Ja op het strand zijn ratten aanwezig. Dus de tenten worden verplaatst naar het randje van de zee, weg van de vegetatie waar de ratten zich bevinden. Het hoort er allemaal bij in Indonesie.

De volgende ochtend hopen we de zonsopkomst te aanschouwen. Maar helaas het is bewolkt, We gaan nog snorkelen. De onderwater wereld is mooi. Susan ziet de meeste vissen. Het koraal is hier niet een trekpleister.

Tenslotte varen we naar Bat Island. Zoals de naam al verklapt, wonen hier voornamelijk vliegende honden, de grootste vleermuissoort. De duizenden vleermuizen rusten op dit eiland en vliegen in grote groepen rond. Een indrukwekkend gezicht.

Als we in de haven zijn, nemen we afscheid van onze kapiteins.

Bajawa

Update Vrijdag 9 oktober

We verblijven in Manulalu Jungle. Wat een prachtig verblijf! We verblijven in huisjes midden in de jungle. De huisjes hebben een balkon met geweldig uitzicht. Op het balkon staat een buitenbed met klamboe om heerlijk te relaxen. Een oase van rust. 's Morgens als we wakker worden, horen we de krekels. Niet normaal wat die beesten een kabaal maken. Maar dan het uitzicht over de vallei. Werkelijk prachtig.

Het bijbehorende restaurant kijkt uit op de indrukwekkende vulkaan Mount Inerie. Het restaurant heet niet voor niets Heaven’s Door. Er is een leuke gezellige vibe in het restaurant.

Heaven’s Door

Bajawa ligt in het hart van het Indonesische eiland Flores op 1.100 meter hoogte. Het dorp is omgeven door bergen, jungle en vulkanen. Daarom gaan we de omgeving van Bajawa verkennen op vrijdag 9 oktober. Dit is dé plek waar wij de natuur ontdekken maar tegelijkertijd ook kennis gaan maken met de cultuur van Flores.

We hebben in ieder geval één constante metgezel: de Mount Inerie. Met haar steile, diepgroene hellingen die overgaan in kaal, vulkanisch gesteente, heeft deze vulkaan een bijna bovennatuurlijke, perfecte kegelvorm. Het is een iconisch silhouet dat vanuit elke hoek van deze dag de aandacht opeist. Overal waar wij komen zien wij deze vulkaan boven het landschap uittorenen.  De Inerie vulkaan is nog actief. Vandaag hebben we dit actieve karakter van de vulkaan direct met onze zintuigen ervaren. In de lucht hangt een subtiele, onmiskenbare geur van zwavel. Zo zien we de vulkaan niet alleen veelvuldig, maar ruiken we de vulkaan ook.

Bovenstaande foto is gemaakt op Wolobobo Hill. Wolobobo is the place  om  de zonsondergang te bewonderen. Het is nog een behoorlijk avontuurlijk ritje. De weg telt namelijk tig bochten waardoor snelheid maken ronduit gevaarlijk is. En nog erger, soms is er helemaal geen weg meer, maar gaten en kuilen. Helaas hebben de wolken een mooie zonsondergang verpest. Maar de plek was mooi om kennis te maken met de Mount Inerie.

Zonsondergang vanaf het restaurant

De vrijdadochtend start met een avontuurlijke hike naar de Bukit Avatar Bajawa. Dit is een ruig natuurgebied. De plek heeft zijn bijnaam 'Avatar' te danken aan de scherpe, golvende heuvelruggen die bedekt zijn met gras. Vanaf de zijkant gezien lijken deze groene, rimpelende heuvels sprekend op de zwevende bergen uit de sciencefictionfilm Avatar.

Vanaf de parkeerplaats is het pad is in het begin nog comfortabel. Het bestaat uit een gecementeerd pad. We lopen hier  beschut onder een bladerendak van dichte, schaduwrijke bomen, wat heerlijk koel is in de berglucht. Vooral de bamboe bomen vallen op. Na de eerste kilometer houdt het beton op en verandert de route. Het landschap opent zich plotseling en je stapt de open savanne op. Vanaf hier loop je op de smalle de rug van de heuvel. Het pad wordt nu écht steil en soms uitdagend. Omdat de heuvel aan weerszijden diep afloopt in diepe ravijnen, is er een speciaal veiligheidssysteem aangelegd: een spoor van ijzeren palen waartussen dikke veiligheidskettingen gespannen zijn. Je hebt deze kettingen echt nodig om je aan vast te grijpen terwijl je over de steile, onverharde bergrug omhoog klautert

Als wij eenmaal via de kettingen de top hebben bedwongen, krijgen we 360-graden panoramauitzicht. Uiteraard is mount Inerie de iconische en symmetrische blikvanger. Maar ook zien we prachtige  oude gestapelde formaties van stenen.

Dan trekken we naar de traditionele dorpjes in de omgeving van Bajawa.  De meest bekende hiervan is Bena, liggend aan de voet van Mount Inerie. Dit is ons eerste traditionele dorpje dat we bezoeken. Na dit bezoek wandelen we aan de voet van Mount Inerie naar de traditionele dorpjes Tololela en Gurusina.

Alvorens we Bena mochten bezichtigen, ondergaan we een korte ceremonie. We worden welkom geheten, krijgen een sjaal om en daarmee zijn we tijdelijk een van de bewoners geworden. 

Akke drie traditionele dorpjes hebben een gelijke structuur en cultuur. De huizen staan allemaal tegenover elkaar en in het midden vind je een open plek. Hier vind je mannelijke en vrouwelijke totems, Ngadu en Bhaga genoemd. Het aantal totems geeft aan hoeveel families/clans er in het dorp wonen. Bij de huizen vind je horens bij de deuren, dit geeft aan hoe oud een woning is. Ook begraven de mensen familieleden recht voor het huis. De vele vrouwen die kleurrijke sarongs weven (’tenun ikat’) in de veranda. Er lopen wat hondjes rond, soms zijn er huizen met veel poesjes. In de open plek liggen vruchten en fruit te drogen.

Onze guide kent een bewoner van het dropje Tololela goed. Via hem krijgen we de mogelijkheid om te eten aan huis bij een bewoner. Dat aanbod slaan we niet af. We worden welkom geheten, krijgen een welkomstdrankje (een hele sterke thee) en dan volgt het eten. Uiteraard rijst, soep van cassave soep, Tufu en eieren in speciale saus. Overigens zitten we met zijn allen op de grond te eten. Een bijzondere moment!

Hike van Bena naar Tololela. Ook hier weer veel bamboe bomen.

Het traditionele dorp Tololela

De dag sluiten we relax af. We bezoeken de Malanage Hot springs. Dit is een buitengewoon goede hot spring. Deze warmwaterbron ligt middenin de natuur.  Een unieke plek, want op deze plek komt koud water van de rivier en kokend water samen, waardoor je allerlei verschillende watertemperaturen krijgt. Zo zijn sommige delen ijskoud en andere weer ontzettend warm. Het was voor ons echt de perfecte afsluiter van deze dagtrip.

Zaterdag vertrekken we naar 17 Islands Flores.  Dit is een beschermd natuurgebied. We gaan op een van de onbewoonde eilandjes overnachten. Back to Basic.

Ende & Kelimutu

Update Donderdag 8 oktober

Als we ‘s ochtends naar buiten lopen, zien we in wat voor prachtig landschap we geslapen hebben. Het water dat we gisterenavond in het donker hoorde maar niet zagen is een klein riviertje. Maar het verval in de rivier en de vele stenen, veroorzaken het geluid. In de verte zien we rijstvelden. Verder is het allemaal prachtig groen. De bloemen maken het terrein helemaal af.

Hoewel het geen straf geweest zou zijn, om een dag op dit complex te blijven en te genieten van de omgeving, vertrekken we na het ontbijt naar de Kelimutu krater meren in het Nationaal Park (NP) Kelimutu.

Even slaat de stress toe, de weersverwachting geeft aan dat er om 09:00 uur regen wordt verwacht. Regen hoog op de berg, betekent meestal bewolking. Bewolking zou ons het zicht op de meren ontnemen. En juist voor deze meren, kwam ik naar Flores. Ik app met Jogy, we besluiten eerder te vertrekken naar NP Kelimutu.

Nationaal Park Kelimutu ligt op ongeveer 50 kilometer van Ende, in het centrale hoogland van Flores. NP Kelimutu is een klein maar iconisch nationaal park (ca. 5.356 hectare) bekend om de drie kleurveranderende kratermeren. Wij zien de kleuren blauw en zwart. In 2010 was een van de meren nog rood. Niemand is het er helemaal over eens waarom ze van kleur veranderen. De wetenschap biedt enkele antwoorden. Elk meer heeft een eigen chemische samenstelling en verandert door gasemissies en mineralen van kleur. De lokale Lio-bevolking heeft andere verklaring. Het is voor hen een heilige plek. De meren worden gezien als de verblijfplaats van de zielen. Een keer per jaar vindt er een ceremonie plaats om de zielen te eren.

De kratermeren bevinden zich op de top van de berg Kelimutu, op ongeveer 1600 meter boven zeeniveau. Dus we moeten even een klein stukje klimmen om de meren te kunnen zien. Normaliter zouden we de berg in de vroege ochtend beklommen hebben om te genieten van de zonsopkomst. Maar sinds de aardbeving van augustus dit jaar is dit niet meer mogelijk. Overigens was Jogy op het moment van de aardbeving aanwezig op de top ban de berg Kelimutu. Een 30 seconde durende beving van de aarde heeft impact gemaakt op hem. Het is nu zijn 3e tocht naar de berg Kelimutu na deze aardbeving. Gerust is hij er nog niet op. Eerder anstig, hoewel hij dit niet laat merken, maar op de terugtocht wel degelijk bespreekt met ons.

De wandeling naar de top is niet heel bijzonder, maar ook geen straf om te wandelen. Onderweg ruik je de gassen van de krater. Boven op de top is het genieten van de meren. 

Als we terugkomen op de parkeerplaats, staat er een man fruit te verkopen. We gaan de passievrucht eten. Heerlijk verfrissend na een mooie start van de ochtend.

Het volgende punt dat we bezoeken is Wolopaku koffieplantage. Dit is een familiekplantage van 4 à 5 hectare in de hooglanden van Flores (op 1200 meter hoogte) in Kebesani, nabij de vulkaan Kelimutu. We krijgen een Korte rondleidingen (ongeveer 1,5 uur) waarin ons het hele proces van koffiebonen wordt verteld van plukken, pellen, drogen, traditioneel roosteren op houtvuur, malen en zefen. We sluiten af met een proeverij met zowel Arabica- als Robusta-koffie in vier verschillende smaken/aroma's, inclusief experimentele technieken zoals honing- en wijnfermentatie. De uitkomst was duidelijk voor Susan, de volgende keer maar weer een wijnproeverij.

Het is vandaag een lange dag in de auto. We rijden 230 Kilometer, maar zijn wel elf uur op pad geweest. In de delen waar we vandaag zijn geweest waren de wegen slecht, zeker in vergelijking met Nederland. Als je hier rijdt, is je toeter je engelbewaarder. Bij iedere bocht, bij iedere inhaal manoeuvre en bij iedere voetganger wordt er luidt getoeterd. Onderweg kom je van alles tegen. In ieder geval genoeg kraampjes om af en toe wat lekker fruit te kopen voor in de auto. Regelmatig val je in de verbazing als je ziet hoe mens, dier en goederen worden vervoerd. 

Volgende stop is Pantai Batu Biru, ook wel Blue Stone Beach genoemd is één van de meest bijzondere stops langs de zuidkust van Flores. Het is geen plek om te zwemmen, maar een plek om te kijken naar de blauwe stenen op het strand. Blue Stone Beach is een nl. een kiezelstrand vol turquoise, blauwe en groene stenen die door eeuwenlange erosie zijn gevormd. De kleuren zijn zo intens dat het strand bijna onnatuurlijk lijkt — alsof iemand het heeft beschilderd.

Met een heerlijke lunch van Indonesische gerechten sluiten we deze stop af en verlaten wij de omgeving Ende en Kelimutu. We trekken naar het district Bajawa. Deze omgeving gaan we morgen verkennen

Update Woensdag 7 oktober

Vandaag start onze Culturele rondreis over Flores. Natuurlijk gaan we mooie landschappen zien. Maar deze reis is meer. Het is een reis door het hoogland van Flores, waar het dagelijks leven, traditie en natuur nauw met elkaar verweven zijn. Van rustige, traditionele dorpjes tot culturele ontmoetingen. We gaan Flores ervaren. Tenminste, daar heb ik naar gezocht, gevraagd en aangeboden gekregen. We gaan het de komende tijd ervaren. Ik heb mijn reis uitgestippeld met Rio. Hij is een zelfstandige guide die reizen begeleidt op Flores. Hij woont en werkt op Flores. Hij was direct eerlijk, in de door ons gekozen reisperiode op Flores was hij niet beschikbaar. Maar hij heeft een alternatieve guide gevonden Yogi. 

Vanaf Lubuan Bajo vliegen wij met een klein propellervliegtuig naar Ende. Propellervliegtuigen zijn noodzakelijk om afgelegen delen op het eiland Flores te bereiken. Ook hier geldt weer, dat er eigenlijk geen alternatief is voor deze vlucht. De rit van Lubuan Bajo naar Ende met een auto duurt al snel 12 uur over 425KM. Dat wordt omschreven als een intensieve rit over een bochtige weg dwars door de bergen. Terug vanuit Ende naar Lubuan Bajo doen we wel met de auto, maar dat is onze meerdaagse Cultuur reis. We gaan er 9 dagen / 8 nachten overdoen.

De vlucht vertrekt mooi op tijd. Ik vind het wel een beleving, zo’n klein propellervliegtuig. Veel lawaai bij het opstijgen. Knus van binnen met ca. 70 zitplaatsen. Maar we hoeven ons niet druk te maken, in een flyer in het vliegtuig lees ik dat Allah ons gaat behoeden voor een goede en veilige reis.
En zo gaat het ook, binnen 55 minuten landen we in Ende. Echt een klein vliegveld. Ik maak nog wel een foutje bij het uitstappen. Ik laat onze handkoffer in het vliegtuig liggen. Dus ik moet terug, maar dat gaat niet zomaar. Uiteindelijk lukt het wel om de koffer uit het vliegtuig te krijgen.

Onze chauffeur Skipper en guide Yogi staan buiten op ons te wachten. We gaan eerst ergens een hapje eten voor de lunch. Het voordeel van een locale gids is, dat ze de juiste en beste restaurants weten te vinden. We eten heerlijk Indonesisch. De rest van de dag blijft deze heerlijke smaak in mijn mond aanwezig. Het eten is en blijft geweldig in Indonesië. En als we 15 Euro betalen incl. drank, dan eten we redelijk uitgebreid.

Ende heeft een historische relatie tussen Indonesie en Nederland. Dat is geworteld in de periode van de Nederlandse koloniale overheersing in Nederlands-Indië. Tussen 1934 en 1938 werd Soekarno door het Nederlandse koloniale bestuur naar Ende verbannen vanwege zijn nationalistische activiteiten. Ende wordt in Indonesië officieel beschouwd als de geboorteplaats van de Pancasila, de staatsideologie van het land, ontworpen door Soekarno in ballingschap.

De eerste echte stop van deze rondreis, is een kennismaking met de Lio-Cultuur. De Lio (ook Ata Lio) zijn een etnische meerderheid in het district Ende op Flores. We bezoeken Jopu. Jopu is één van de bekendste traditionele dorpen van de Lio‑bevolking. We maken kennis met Oma Maria.  Als ze hoort dat wij uit Nederland komen, gaat ze helemaal los. Enthousiast vertelt ze haar verhaal. Haar opa heeft gediend als KNIL-soldaat. Ze kent aardig wat Nederlandse termen. Ze komt uit een gezin van negen kinderen. We krijgen uitleg over de cultuur en gewoontes van de Lio bij het hoofdgebouw. Wat een prachtig mens. En wat heeft ze de tijd voor ons. Ze is ook nieuwsgierig naar ons, waar we vandaan komen, hoe ons gezin is samengesteld. Het was een prachtige warme kennismaking met Flores.

Het is al avond als we naar ons hotel gaan. Enige hilariteit ontstaat. Onze zware koffers zijn een berg afgedragen naar een chalet. We bezichtigen de chalet, beoordelen deze als prima, we gaan lekker buiten zitten.....en krijg vervolgens vragen hoe ik dit hotel geboekt heb? Ik heb niets geboekt. Skipper en Yogi komen er lachend aan.....we zitten in het verkeerde hotel......dus die jongens kunnen de zware koffers weer naar boven dragen. De eigenaar van het hotel maakt het allemaal niet uit. Hij lacht, wenst ons een fijne vakantie toe. Geen stress hier, maar wel lol. Als we aankomen bij ons hotel dat wel geboekt is, is het donker. We zitten nu buiten, zien niets, maar horen een rivier stromen. Wat een heerlijk geluid. Aangevuld met het geluid van vogels en andere beesten maakt het tot een heerlijke zitplaats. Morgen maar eens kijken hoe het eruit ziet.

Update Dinsdag 6 oktober

Van Bali naar Flores

‘s Morgens vroeg crossen we met de taxi naar het strand, de plek waar de veerboot op ons wacht.
Het is wellicht het tijdstip (08:15 uur) dat we vertrekken, maar het is niet druk en zeker niet chaotisch.
We moeten door het water met de voeten om op de boot te komen. We gaan tactisch zitten in de boot. Dat wil zeggen achterin. Ik maak wat opmerkingen waarop een vrouw in het Nederlands als ervaringsdeskundige reageert. Op basis van haar antwoord vraag ik haar of ze hier regelmatig komt. Nee is het antwoord, ze woont op Nusa Lembongan. Wow. Ze is duikinstructrice. Na wat heen en weer gepraat, geeft ze aan dat Flores prachtig is en voornamelijk nog authentiek is. Dat is fijn om te horen. Op de kade in de haven van Sanur (Bali) nemen we afscheid van haar.
Wij zoeken een tentje op om te ontbijten. Een heerlijk ontbijt en een mooi uitzicht over zee. Zo wil je iedere morgen wel beginnen. Dat tentje had ik gisteren al opgezocht en gepland. Het eerste deel van de reis naar Flores verloopt goed. Nadat we het strand en de haven verkent hebben in Sanur (Bali) nemen we de taxi naar het vliegveld.
Het inchecken verloopt spoedig, de security controle stelt niets voor en voordat we het weten, staan we naar een vlucht van minder dan een uur op Flores. Andere reis alternatieven zijn er niet om naar Flores te komen of ze duren te lang of zijn te gevaarlijk.

We overnachten in een B&B voor 35 Euro. Dat is incl. ontbijt en transport naar het vliegveld (ophalen en wegbrengen). Het prijsniveau is echt wel anders dan in Nederland. Het appartement waarin we slapen kent weinig luxe. In ieder geval een airco, maar ook veel muggen. Maar ik denk dat dit het niveau wat ons meer te wachten staat op Flores. We gaan het zien.

De bootjes liggen er vredig bij in de vroeg ochtend op het strand van Nusa Lembongan

Het ontbijt smaakt heerlijk

Voor de kust in Sanur liggen traditionele Balinese bootjes (die officieel een jukung worden genoemd). Kenmerkend zijn de stangen aan de zijkant. Deze standen dienen als stabilisatoren. Omdat een jukung een hele smalle, slanke romp heeft, zou de boot zonder deze constructie bij de minste of geringste golf omslaan.
Hoewel lokale vissers nog dagelijks in hun jukungs de zee op gaan, hebben de boten een enorme transformatie ondergaan door de komst van het toerisme. Ze worden voor allerlei toeristenactiviteiten ingezet.

Good Bye Bali, 

Hello Flores,