Ende & Kelimutu
Update Woensdag 8 oktober
De nacht verloopt wat minder rustig dan gewenst. Als we slapen, worden we wakker van een hard geluid. Het lijkt afkomstig te zijn van een beest, hoewel we hieraan twijfelen omdat het geluid erg hard gaat. Als we de lamp aandoen, verstompt het geluid. Als ik uit bed ga, zie ik niets. Dit scenario herhaalt zich nog een paar keer die nacht.
De volgende ochtend legt Jogy uit dat het gaat om een Tokek. Tokek is de Indonesische naam voor een gekko, specifiek de tokeh: Een grote nachtactieve hagedissensoort. De Tokek dankt zijn naam aan het harde, herkenbare "to-kek!" geluid dat hij met name 's nachts maakt en ons wakker heeft gehouden. Gelukkig is de Tokek volledig onschadelijk. ZIe foto van de Tokek (foto is van het internet geplukt, dus geen eigen foto).
Als we ‘s ochtends naar buiten lopen, zien we in wat voor prachtig landschap we geslapen hebben. Het water dat we gisterenavond in het donker hoorde maar niet zagen is een klein riviertje. Maar het verval in de rivier en de vele stenen, veroorzaken het geluid. In de verte zien we rijstvelden. Verder is het allemaal prachtig groen. De bloemen maken het terrein helemaal af.
Hoewel het geen straf geweest zou zijn, om een dag op dit complex te blijven en te genieten van de omgeving, vertrekken we na het ontbijt naar de Kelimutu krater meren in het Nationaal Park (NP) Kelimutu.
Even slaat de stress toe, de weersverwachting geeft aan dat er om 09:00 uur regen wordt verwacht. Regen hoog op de berg, betekent meestal bewolking. Bewolking zou ons het zicht op de meren ontnemen. En juist voor deze meren, kwam ik naar Flores. Ik app met Jogy, we besluiten eerder te vertrekken naar NP Kelimutu.
Nationaal Park Kelimutu ligt op ongeveer 50 kilometer van Ende, in het centrale hoogland van Flores. NP Kelimutu is een klein maar iconisch nationaal park (ca. 5.356 hectare) bekend om de drie kleurveranderende kratermeren. Wij zien de kleuren blauw en zwart. In 2010 was een van de meren nog rood. Niemand is het er helemaal over eens waarom ze van kleur veranderen. De wetenschap biedt enkele antwoorden. Elk meer heeft een eigen chemische samenstelling en verandert door gasemissies en mineralen van kleur. De lokale Lio-bevolking heeft andere verklaring. Het is voor hen een heilige plek. De meren worden gezien als de verblijfplaats van de zielen. Een keer per jaar vindt er een ceremonie plaats om de zielen te eren.
De kratermeren bevinden zich op de top van de berg Kelimutu, op ongeveer 1600 meter boven zeeniveau. Dus we moeten even een klein stukje klimmen om de meren te kunnen zien. Normaliter zouden we de berg in de vroege ochtend beklommen hebben om te genieten van de zonsopkomst. Maar sinds de aardbeving van augustus dit jaar is dit niet meer mogelijk. Overigens was Jogy op het moment van de aardbeving aanwezig op de top ban de berg Kelimutu. Een 30 seconde durende beving van de aarde heeft impact gemaakt op hem. Het is nu zijn 3e tocht naar de berg Kelimutu na deze aardbeving. Gerust is hij er nog niet op. Eerder anstig, hoewel hij dit niet laat merken, maar op de terugtocht wel degelijk bespreekt met ons.
De wandeling naar de top is niet heel bijzonder, maar ook geen straf om te wandelen. Onderweg ruik je de gassen van de krater. Boven op de top is het genieten van de meren.
Update Woensdag 7 oktober
Vandaag start onze Culturele rondreis over Flores. Natuurlijk gaan we mooie landschappen zien. Maar deze reis is meer. Het is een reis door het hoogland van Flores, waar het dagelijks leven, traditie en natuur nauw met elkaar verweven zijn. Van rustige, traditionele dorpjes tot culturele ontmoetingen. We gaan Flores ervaren. Tenminste, daar heb ik naar gezocht, gevraagd en aangeboden gekregen. We gaan het de komende tijd ervaren. Ik heb mijn reis uitgestippeld met Rio. Hij is een zelfstandige guide die reizen begeleidt op Flores. Hij woont en werkt op Flores. Hij was direct eerlijk, in de door ons gekozen reisperiode op Flores was hij niet beschikbaar. Maar hij heeft een alternatieve guide gevonden Yogi.
Vanaf Lubuan Bajo vliegen wij met een klein propellervliegtuig naar Ende. Propellervliegtuigen zijn noodzakelijk om afgelegen delen op het eiland Flores te bereiken. Ook hier geldt weer, dat er eigenlijk geen alternatief is voor deze vlucht. De rit van Lubuan Bajo naar Ende met een auto duurt al snel 12 uur over 425KM. Dat wordt omschreven als een intensieve rit over een bochtige weg dwars door de bergen. Terug vanuit Ende naar Lubuan Bajo doen we wel met de auto, maar dat is onze meerdaagse Cultuur reis. We gaan er 9 dagen / 8 nachten overdoen.
De vlucht vertrekt mooi op tijd. Ik vind het wel een beleving, zo’n klein propellervliegtuig. Veel lawaai bij het opstijgen. Knus van binnen met ca. 70 zitplaatsen. Maar we hoeven ons niet druk te maken, in een flyer in het vliegtuig lees ik dat Allah ons gaat behoeden voor een goede en veilige reis.
En zo gaat het ook, binnen 55 minuten landen we in Ende. Echt een klein vliegveld. Ik maak nog wel een foutje bij het uitstappen. Ik laat onze handkoffer in het vliegtuig liggen. Dus ik moet terug, maar dat gaat niet zomaar. Uiteindelijk lukt het wel om de koffer uit het vliegtuig te krijgen.
Onze chauffeur Skippy en guide Yogi staan buiten op ons te wachten. We gaan eerst ergens een hapje eten voor de lunch. Het voordeel van een locale gids is, dat ze de juiste en beste restaurants weten te vinden. We eten heerlijk Indonesisch. De rest van de dag blijft deze heerlijke smaak in mijn mond aanwezig. Het eten is en blijft geweldig in Indonesië. En als we 15 Euro betalen incl. drank, dan eten we redelijk uitgebreid.
Ende heeft een historische relatie tussen Indonesie en Nederland. Dat is geworteld in de periode van de Nederlandse koloniale overheersing in Nederlands-Indië. Tussen 1934 en 1938 werd Soekarno door het Nederlandse koloniale bestuur naar Ende verbannen vanwege zijn nationalistische activiteiten. Ende wordt in Indonesië officieel beschouwd als de geboorteplaats van de Pancasila, de staatsideologie van het land, ontworpen door Soekarno in ballingschap.
Floresweg geopend 31-8-1925
Verder hebben de Nederlanders de basis gelegd voor een weg die de belangrijkste kuststeden en het binnenland met elkaar verbinden op Flores, waaronder het traject van de havenstad Ende naar het bergdorpje Moni (aan de voet van de Kelimutu) en verder naar Maumere. Nadat de Nederlandse auteur Bouman uitgebreid over de mystieke kratermeren in de Kelimu vulkaan schreef, trok het gebied de eerste buitenlandse reizigers. Wij zijn morgen (hopelijk) de volgende buitenlandse reizigers die de meren van Kelimutu bezoeken.
Hoewel deze weg vandaag de dag de belangrijkste levensader is voor transport en toerisme op Flores, kende de constructie ervan een zware schaduwzijde. De koloniale overheid dwong grote groepen van de lokale bevolking (met name de Lio-stam uit de regio) tot onbetaalde dwangarbeid om de wegen met de hand uit de rotsen te hakken.
Vanwege het extreem ruige en vulkanische landschap wordt deze weg ook wel de zgn. 'spaghettiweg' genoemd. Dit vanwege de honderden scherpe, opeenvolgende haarspeldbochten door de bergen. Maar de weg is prachtig. Vandaag zien we vooral rijstvelden langs de weg. Werkende mensen tussen de rijst terrassen die tegen de heuvel opklimmen, onderhouden ze de rijstvelden. Verder zien we vanuit de auto mensen kleren wassen in de kronkelende rivier.
De rijstvelden worden hier drie keer per jaar geoogst
Genieten van uitzicht met gebakken banaan
De eerste echte stop van deze rondreis, is een kennismaking met de Lio-Cultuur. De Lio (ook Ata Lio) zijn een etnische meerderheid in het district Ende op Flores. We bezoeken Jopu. Jopu is één van de bekendste traditionele dorpen van de Lio‑bevolking. We maken kennis met Oma Maria. Als ze hoort dat wij uit Nederland komen, gaat ze helemaal los. Enthousiast vertelt ze haar verhaal. Haar opa heeft gediend als KNIL-soldaat. Ze kent aardig wat Nederlandse termen. Ze komt uit een gezin van negen kinderen. We krijgen uitleg over de cultuur en gewoontes van de Lio bij het hoofdgebouw. Wat een prachtig mens. En wat heeft ze de tijd voor ons. Ze is ook nieuwsgierig naar ons, waar we vandaan komen, hoe ons gezin is samengesteld. Het was een prachtige warme kennismaking met Flores.
Samen op de foto voor het hoofdgebouw
Wat een passie
We nemen afscheid van oma Maria
Het is al avond als we naar ons hotel gaan. Enige hilariteit ontstaat. Onze zware koffers zijn een berg afgedragen naar een chalet. We bezichtigen de chalet, beoordelen deze als prima, we gaan lekker buiten zitten.....en krijg vervolgens vragen hoe ik dit hotel geboekt heb? Ik heb niets geboekt. Skippy en Yogi komen er lachend aan.....we zitten in het verkeerde hotel......dus die jongens kunnen de zware koffers weer naar boven dragen. De eigenaar van het hotel maakt het allemaal niet uit. Hij lacht, wenst ons een fijne vakantie toe. Geen stress hier, maar wel lol. Als we aankomen bij ons hotel dat wel geboekt is, is het donker. We zitten nu buiten, zien niets, maar horen een rivier stromen. Wat een heerlijk geluid. Aangevuld met het geluid van vogels en andere beesten maakt het tot een heerlijke zitplaats. Morgen maar eens kijken hoe het eruit ziet.
Update Dinsdag 6 oktober
Van Bali naar Flores
‘s Morgens vroeg crossen we met de taxi naar het strand, de plek waar de veerboot op ons wacht.
Het is wellicht het tijdstip (08:15 uur) dat we vertrekken, maar het is niet druk en zeker niet chaotisch.
We moeten door het water met de voeten om op de boot te komen. We gaan tactisch zitten in de boot. Dat wil zeggen achterin. Ik maak wat opmerkingen waarop een vrouw in het Nederlands als ervaringsdeskundige reageert. Op basis van haar antwoord vraag ik haar of ze hier regelmatig komt. Nee is het antwoord, ze woont op Nusa Lembongan. Wow. Ze is duikinstructrice. Na wat heen en weer gepraat, geeft ze aan dat Flores prachtig is en voornamelijk nog authentiek is. Dat is fijn om te horen. Op de kade in de haven van Sanur (Bali) nemen we afscheid van haar.
Wij zoeken een tentje op om te ontbijten. Een heerlijk ontbijt en een mooi uitzicht over zee. Zo wil je iedere morgen wel beginnen. Dat tentje had ik gisteren al opgezocht en gepland. Het eerste deel van de reis naar Flores verloopt goed. Nadat we het strand en de haven verkent hebben in Sanur (Bali) nemen we de taxi naar het vliegveld.
Het inchecken verloopt spoedig, de security controle stelt niets voor en voordat we het weten, staan we naar een vlucht van minder dan een uur op Flores. Andere reis alternatieven zijn er niet om naar Flores te komen of ze duren te lang of zijn te gevaarlijk.
We overnachten in een B&B voor 35 Euro. Dat is incl. ontbijt en transport naar het vliegveld (ophalen en wegbrengen). Het prijsniveau is echt wel anders dan in Nederland. Het appartement waarin we slapen kent weinig luxe. In ieder geval een airco, maar ook veel muggen. Maar ik denk dat dit het niveau wat ons meer te wachten staat op Flores. We gaan het zien.
De bootjes liggen er vredig bij in de vroeg ochtend op het strand van Nusa Lembongan
Het ontbijt smaakt heerlijk
Voor de kust in Sanur liggen traditionele Balinese bootjes (die officieel een jukung worden genoemd). Kenmerkend zijn de stangen aan de zijkant. Deze standen dienen als stabilisatoren. Omdat een jukung een hele smalle, slanke romp heeft, zou de boot zonder deze constructie bij de minste of geringste golf omslaan.
Hoewel lokale vissers nog dagelijks in hun jukungs de zee op gaan, hebben de boten een enorme transformatie ondergaan door de komst van het toerisme. Ze worden voor allerlei toeristenactiviteiten ingezet.
Good Bye Bali,
Hello Flores,
