W1. De Waal

Het verhaal gaat dat de Waal is ontstaan doordat 2 reuzen, broers, lang geleden in Zwitserland zijn begonnen met het graven van de Rijn. 100 jaar later kwamen ze aan bij Lobith, waar ze ruzie kregen. De broers gingen ieder hun eigen weg. De jongere reus groef door aan de Rijn, de oudste schiep de Waal.

Het is een mooi verhaal, maar niet gebaseerd op feiten. De Waal is ontstaan als een aftakking van de Rijn, niet door een ruzie tussen twee reuzen. De splitsing bij Pannerden in de Rijn en het Pannerdensch Kanaal heeft in de loop der tijd geleid tot een grotere waterafvoer via de Waal, maar dit is een natuurlijk proces van riviererosie en sedimentatie, geen reuzenwerk. 

De 82 kilometer lange Waal is een belangrijke rivier in Nederland, en de breedste en belangrijkste zijtak van de Rijn. Ze stroomt van Pannerden, waar ze zich afsplitst van de Rijn, via Nijmegen, Tiel en Zaltbommel naar de  Merwede bij Woudrichem. Het is een brede, waterrijke rivier waar door twee derde van het Rijnwater naar de zee loopt. De Waal speelt dus een belangrijke rol in het internationale Rijnsysteem. De Waal is een belangrijke scheepvaartroute en een belangrijke waterweg voor het vervoer van goederen. De Waal is hierdoor een drukke rivier voor de scheepvaart. De Waal is een directe verbinding tussen de grootste haven van Europa, Rotterdam, en het Duitse achterland.  De rivier vervoert enorme hoeveelheden goederen, voornamelijk containerschepen, die tussen de havens heen en weer varen.

De Waal is ontstaan door een grote overstroming rond het jaar 250 na Chr. die een nieuwe zijtak van de Rijn creëerde. De Waal is een belangrijk leefgebied voor veel planten en dieren, waaronder de bittervoorn, kamsalamander, libellen en tureluurs.

Het beginpunt van de Waal is de Pannerdensekop. Dit het punt is waar de Boven-Rijn zich splitst in de Waal en het Pannerdensch Kanaal. Dit splitsingspunt heeft zijn huidige vorm gekregen in 1798 en is ingericht zodat 1/3 van het Rijnwater via het Pannerdensch Kanaal gaat en 2/3 via de Waal. Deze verdeling is sindsdien ongewijzigd gebleven.  De waterverdeling tussen de Waal en het Pannerdensch Kanaal is cruciaal voor de veiligheid van de omgeving. Als er te veel water naar één van de twee rivieren stroomt, kan dat leiden tot overstromingen

Wij bezochten de Pannerdensekop in augustus 2023. Zie https://www.travelandhike.nl/rijn/1430185_61-de-rijndelta en https://www.travelandhike.nl/rijn/1445209_64-regelwerken-bij-de-pannerdensche-kop.

Jaarlijks vinden tussen de tien en twintig mensen de dood in dit verraderlijke water. Daarmee is het de gevaarlijkste rivier van Nederland. Dit komt voornamelijk door de sterke stroming, onvoorspelbare dieptes en verraderlijke onderstromingen en draaikolken bij kribben die zelfs ervaren zwemmers naar beneden kunnen zuigen. Het water is er koud, ook al voelt de bovenlaag warm aan, en de breedte en diepte van de rivier maken het een gevaarlijke plek om te zwemmen, aangezien het ook een belangrijke scheepvaartroute is. 

Na de eerste wandelingen langs de Waal valt de breedte van deze rivier op ten opzichte van de Rijn. De Waal is veel breder. We zien veel meer boten. 

De Rijn voedt de Waal, de Waal vormt het landschap, en het landschap vormt de mensen. Wie de Rijn volgt, volgt niet alleen een rivier, maar een netwerk van verhalen — en het Land van Maas en Waal is een van de meest karakteristieke hoofdstukken.  Na ca. 33KM vanaf de Pannerdsekop wandelen we Het Land van Maas en Waal in.
Het Land van Maas en Waal ligt tussen de machtige armen van de Maas en de Waal en is  altijd in beweging  geweest door het  water:  Het  is een rivierdelta in het klein. Het Land van Maas en Waal werd bezongen door Boudewijn de Groot.  Muziek waarmee ik als klein kind ben opgegroeid. Nu jaren later, wandelen we door het Land van Maas en Waal. Bijzonder dat wij nu 60 (!) jaar later na het uitbrengen van het Album Wij overlevenden waarop het nummer Land van Maas en Waal staat, dit gebied verkennen. 

Nu we  de Rijn afzakken richting het zuiden, voelt hoe het landschap langzaam verandert. De strakke dijken worden hoger, de uiterwaarden breder, de horizon opener. Hier begint het domein van het water — en van de mensen die er al eeuwenlang mee samenleven. Hoogwater is in het Land van Maas en Waal een ritme. Een terugkerende herinnering dat de rivier niet alleen een bron van handel, vruchtbare grond en schoonheid is, maar ook een onvoorspelbare buurman.  Het bepaalt de verhalen die mensen elkaar vertellen, de manier waarop dorpen zijn gebouwd.